Palabras con Fondo

Capa principal do libro "Palabras con Fondo".Un compromiso dos escritores de Galicia coa cooperación e a solidariedade internacional

É tempo de cooperar. Esa é a palabra clave dos nosos días. Todos e todas, dende todas as instancias, públicas e privadas, oficias e críticas. Cooperar non significa obviar o conflicto, non impide que cada quen faga unha lectura propia das súas causas e naturaleza nin tampouco avanzar na súa solución, quizáis máis lentamente do debido, pero nunha vía certa e segura, participativa e comprometida. Cooperar é internacionalismo solidario, aceptación mutua, é diálogo, é conciencia, é posta en común; sen altruísmo místico nin ansias de dominación; cooperar é o verbo dos que aspiran a configurar unha sociedade universal máis humana e sostible, globalizada por unha razón reivindicada que debe aínda someter a inxustiza.

Xulio Ríos, director do Igadi.

 

 

Palabras con Fondo: Presentación

A solidariedade é algo máis que unha palabra: necesita para a a súa difusión de palabras cheas de fondo e de contido, coma as que seguen nestas contribucións de autores galegos baixo os auspicios do Fondo Galego de Cooperación e Solidariedade.

Tódalas accións que promovan uns valores e unha ética de solidariedade e cooperación, e que persigan unha sensibilización da sociedade neles, merecen ser apoiadas. Sementando solidariedade sementámo-lo futuro dos países en vías de desenvolvemento e da nosa sociedade. As fronteiras actuais neste mundo globalizado non son capaces de pór freo á pobreza, nin sequera nos países máis industrializados, onde os excluídos sociais -o chamado cuarto mundo- quedan fóra do sistema.

O concepto de pobreza cambiou nos últimos anos. Agora, enténdese non só coma escaseza de medios materiais, senón como falta de oportunidades para levar unha vida digna e aceptable, tendo a posibilidade de recibir unha educación e acadar unha vida máis saudable e lonxeva. Concluíndo, a pobreza enténdese coma un impedimento para o desenvolvemento humano.

Erradica-la pobreza do mundo no é só unha obriga moral: é unha posibilidade real, como afirma un dos Informes do Programa das Nacións Unidas para o Desenvolvemento. No mundo existen os recursos e os coñecementos para acadar un mundo sen pobreza. A ampliación das accións solidarias e de cooperación preséntase, xa que logo, coma unha das vías para proporcionar ás persoas e ás sociedades os medios para desenvolverse coma tales. A promoción destes valores sensibilizando á sociedade coas problemáticas existentes é un labor imprescindible para loitar contra as desigualdades.

A Obra Social de Caixa Galicia presta o seu apoio a actuacións destas características, en relación coa cooperación e o desenvolvemento e sobre as desigualdades entre o norte e o sur.

O obxectivo da Obra Social nestas colaboracións é retornar á sociedade a confianza que deposita en Caixa Galicia, detectando as demandas sociais emerxentes e contribuíndo dun xeito decisivo ó desenvolvemento da comunidade.

Por isto, para nós é unha fonda satisfacción ter sido invitados a participar neste proxecto de “Palabras con Fondo” e poder estar presentes no mesmo, contribuíndo co noso modesto graniño de area neste inmenso labor de solidariedade que é responsabilidade de todos.

 

José Luis Méndez López
Director xeral de Caixa Galicia

Palabras con Fondo: Prólogo

O Fondo Galego de Cooperación e Solidariedade é unha entidade municipalista que pretende desenvolver accións de apoio ás colectividades máis desfavorecidas. Actualmente agrupa a máis de cincuenta Concellos e varias deputacións galegas e executa proxectos en varios países de Centroamérica e África, principalmente.

Este Fondo trata de homoxeneizar e impulsar as políticas de cooperación e solidariedade dende o poder local galego, atendendo a criterios materiais de favorecer o desenvolvemento e o benestar social, de superación do atraso, a pobreza e as desigualdades, pero tamén de plasmación de mecanismos de xestión democrática das comunidades do Sur, habilitando fórmulas para a máis activa participación e control cidadá.

Dende o comezo, tentamos desenvolver estratexias de aproximación ó conxunto da sociedade para sumar as maiores vontades a fin de que Galicia desapareza das últimas posicións nas listas que reflicten o nivel de esforzo económico solidario, por exemplo, entre as diferentes Comunidades Autónomas do Estado. Trátase de levar adiante iniciativas globais e indiscriminadas, pero tamén de promover outras de carácter selectivo, conscientes de que non todo depende do compromiso dunhas determinadas Corporacións, persoas ou partidos, senón tamén do nivel de conciencia social e da disposición crítica do conxunto da cidadanía. Nese empeño sensibilizador cómpre contextualizar unha proposta como esta que non sería viable sen a receptividade de CaixaGalicia e a comprensión activa dun selecto panel de vintetrés figuras das nosas letras.

Dende o Fondo agradecemos a todos os que colaboraron neste proxecto a súa aportación desinteresada.


Alfredo Novoa Gil
Presidente do Fondo Galego

 

Palabras con Fondo (A): África

Atroz en ti o branco,
refutando a etimoloxía dos diccionarios,
a pel esbrancuxada do europeo,
o seme do violador sobre o teu pube,
na ecuación que iguala
muller e animal;
os cairos arrincados,
os espacios en branco,
ocupados pola nosa ignorancia
enormes, sobre ti.

(bóbóra inókóó weke eriao
abre os ollos, si, abre os ollos)

Amarela, a cor dos belgas,
—morto no centro—
sobre o teu mapa,
os dedos da rapina son amarelos,
o ouro das túas entrañas
nembargantes
ten a cor do sangue;
disque o francés foi azul,
laranxa o portugués
¿A traizón do Sáhara, dime,
que cor ten?

(Amgala, Smara, Tifariti,
Auserd, Zuc, Bir Lehlú)

Area, corazón de vento,
mudan as tendas, a cor
do té vai mudando, verde,
dourado, as palabras, os
compromisos, enterrados,
murchos como follas de té.

(as espiñas de Nungu,
pero Kiboko no río)

Ávrego, vento de África,
que en Toba chaman vendaval,
levas a tolice
ou só devolves
os corpos de teus fillos
chuspidos do teu mapa
preñado como un ventre
nas augas sen fondo do estreito.


Marilar Aleixandre

 

Palabras con Fondo (B): Busco voces

-1-

Busco voces que falen sen medo.

Hai voces que veñen de lonxe
Hai voces sen amo nin dono
Hai voces que agroman no aire
Hai voces que quitan o sono

Son voces promesas de area
Son voces cóxegas de vento
Son voces de xentes con fame
Son voces que abafan co alento

Voces de augas avoltas
Voces de prantos calados
Voces de berros agullas
Voces que asaltan valados

Busco voces que falen con eco.


-2-

Cheguei coa maleta libre,
cun sorriso de esperanza,
e coas mans baleiras
equilibrando a balanza.

Quixen enchelas de pan e de estrelas,
para retornar axiña coas saquetas
ateigadas de bolboretas.

Na outra beira deixei dous caraveis.
Un coñece o meu rostro,
o recendo dos meus bicos,
os meus aloumiños e sorrisos.

Outro quedou sen arrimo,
ausente da miña ollada fuxidía,
desleitado, sen mimo.

As bágoas gardeinas nun peto.
As bágoas chucharon o meu secreto.

Fíxenme puta
e fun puteada baixo engano e ameaza.
Sempre hai voitres á caza.

Poida que algún santón
aínda me pida que faga confesión.
Inconvenientes da indefensión.

Alguén explotoume en exclusividade
e logo disfrazouno de solidariedade.

Tiven poucas alternativas.
Escoitei dabondo evasivas.

Amparada na miña dignidade
limpei os chans que pisan
aqueles sen conciencia
que viven da indignidade.

Non me caeron os aneis.
Téñenme présa á espera
dos prometidos papeis.

Á outra beira do mar
uns ollos de lume contan comigo.
¡Non lles podo fallar!

Disfrazarei a verdade
con mentiras e arrolos
que iluminen o seu espertar.

Poida que un día, cando os meus brazos
xa non sexan quen de abarcalos,
consiga abrazalos.

Será a miña recompensa
a tanta resistencia.
É un fermoso soño.
O único que xustifica a miña existencia.


-3-

Buscarei na roda do mundo
un anaco de arboredo virxe e dareicho.
Para ti a firme rocha.
Para ti a súa dureza.
Que ninguén ouse profana-la paisaxe
da túa inmensa fortaleza.

Buscarei na roda do mundo
un anaco de arboredo virxe e dareicho.
Para ti a firme rocha.
Para ti a súa dureza.
Que ninguén ouse profana-la paisaxe
da túa inmensa tristeza.

Buscarei na roda do mundo
un anaco de arboredo virxe e dareicho.
Para ti a firme rocha.
Para ti a súa dureza.
Que ninguén ouse profana-la paisaxe
da túa inmensa afouteza.

Buscarei na roda do mundo
un anaco de arboredo virxe e dareicho.
Para ti a firme rocha.
Para ti a súa dureza.
Que ninguén ouse profana-la paisaxe
da túa inmensa grandeza.


-4-

Xoguetes bélicos para os nenos de teta.
Foguetes púdicos a campo aberto en terra seca.

Públicas mulleres parindo sacrilexios
en públicos patíbulos de mercenarios privilexios.

Bandeiras ondeando victorias atávicas
nas canteiras sanguentas das guerras patrióticas.

Homes con casaca mercando carne podre,
caciques da miseria na enchente dalgún pobre.

Perversa sinfonía dun mundo con fronteiras,
na agónica tristura das férreas barreiras.

Chuvia de metralla bendicindo vellas coitas,
liortas de bandidos macerando as mesmas loitas.

Muros erguidos con vergoña e retroceso.
Muros derruídos na defensa do progreso.

Guerras Santas rebentando ilusións.
Santas Guerras ateigadas de traizóns.

¡Canto esterco no nome da esperanza,
na batalla impositiva da ignorancia!

¡Canto berro cimentado na barbarie,
na falacia inventada da solidariedade!


-5-

Solidariedade vestida de domingo
a prezo de saldo.
Hipocrisía.
Cos pés batendo nos quistes da rúa.
Unha moeda para o mendigo
que afea as nosas avenidas de escuma.

Cos desperdicios de media humanidade
alimentaríase a outra metade.
Mensaxe barata.
Mensaxe de folla de lata.
¿E qué?
Estamos no lado da prosperidade.
¿é ou non é?

Maratón televisivo.
Entregue o seu donativo
en nome da solidariedade.
Publicidade.
Polo custe dun anuncio
deixaría de sentirme culpable.


-6-

Ás veces as voces rachan o silencio.
Ás veces as voces cristalizan en berros secos.
Ás veces as voces derrocan dictaduras
cimentadas no tempo.

Son voces cifradas.
Son voces caladas.
Son voces olladas.

Voces desgarradas
que só aspiran a un posto nun mundo novo,
sen muros, sen fronteiras, sen balas,
con risas sinceras, con palabras.

Voces vida.
Voces ousadas.


-7-

Vida
E na man un corazón aberto
de silencios e rumores ambiguos

Vida
Que arrinca dun latexo de luz,
e comadrea con provocativa insolencia

Vida
Unha risa que rompe a cachón
Coa ferinte constancia do ser

Vida
Nun combate a ceo aberto
Entre a nada e a eternidade inconclusa

Vida
Nunha guerra de bicos e olladas,
armas incombustibles da humanidade

Vida
Que arrinca promesas e derrama misterios,
Sementando sinfonías de gloria

Vida
Anónima esencia que ascende os banzos
da existencia cara ó infinito

Vida
Fogueira das fervenzas máis caducas
na perenne loita pola auga primixenia

Vida
A de todos, a túa, sobre todo a túa,
a dos devanceiros que fixeron historia.

An Alfaya

Palabras con Fondo (C): O secuestro dos elefantes

Claro que os elefantes brillan. Brillan na escuridade, coma algodóns fosforencentes que inchan os seus estómagos coa respiración, brillan ao mencer, á tarde e á noitiña, brillan entre os edificios e as árbores, e o seu brillo prende nos ollos saltóns das raparigas e dos raparigos que soñan con eles. O brillo dos elefantes é un soño de liberdade, un soño de esperanza e de xustiza. De igualdade. O brillo dos elefantes é o único soño posible se queremos habitar un mundo racional. Sen embargo, denunciémolo ben alto, alguén secuestrou os elefantes. Os elefantes esvaecéronse, cos seus ollos grandes coma laranxas e a súa pel escura e fermosa que sabe a canela. Esvaecéronse porque alguén os secuestrou, ladróns de brazos longos e sucios. Denunciémolo, si, porque os secuestradores de elefantes rondan ao noso arredor. Case nunca acougan. Ás veces non os vemos porque a penas respiran para non facer ruído. Tratan de se facer invisibles e actúan con sixilo. Atrapan os elefantes e lévanos canda eles para tirarlles proveito. Pero, outras veces, nin sequera se preocupan de agocharse. Andan á procura dos pequechos para lles roubaren os elefantes. Porque saben que onde hai nenas e nenos sempre hai elefantes, grandes, brancos, fermosos, brillando na escuridade. Porque os elefantes son o seu soño de liberdade. O seu soño de pícaros.

Cada vez que alguén secuestra un elefante, secuestra a inocencia, secuestra a infancia. En Centroaméricana, a Violeta, que vive en Matagalpa, secuestráronlle os elefantes. Secuestroullos, claro, a pobreza, a fame, a violencia; pero, sobre todo, secuestráronllos os que son cómplices desa pobreza, desa fame e desa violencia. Os que a provocan. Iso acontece en Centroamérica, esa terra quente do planeta onde unicamente a conciencia se conxela.

Pero, por desgracia, hai moito máis. A Rasha, de doce anos, secuestroulle os elefantes un comando integrista que, en nome da lei islámica, non tolera que unha muller poida decidir de seu. Non llos secuestrou a relixión porque as relixións non son racistas, secuestráronllos as persoas que á súa vontade as interpretan e, contra ela, as practican.

Os secuestradores están por todas partes. Tamén habitan entre nós. Hai pouco tempo, en El Ejido, en nome da xustiza secuestráronlles os elefantes aos fillos e ás fillas dos inmigrantes que, coma os galegos, algún día buscaron outras terras na procura de mellor fortuna. Secuestráronllos os que o fixeron e, sobre todo, os que llo permitiron. Cando o racista ri, di o escritor marroquí Tahar Ben Helloun, é para mostrar a súa superioridade. De feito, o que mostra –continúa a dicir– é a súa ignorancia e o seu grao de estupidez, a súa vontade para facer dano. Ben Helloun é un defensor dos elefantes.

Atendede, en voz ben alta denunciemos aos secuestradores, porque, aínda que non lles importe, no ano 2015 haberá dous mil millóns de pobres no mundo. A pobreza cébase especialmente nas nenas e nenos e medra sobre todo nos lugares máis desfavorecidos do planeta: África, Asia e América Latina. As diferencias agrándanse. Na actualidade –segundo datos da ONU– a metade da poboación mundial vive con menos de 350 pesetas ao día. E 1.300 millóns de persoas viven con menos de 150 pesetas diarias.

Os ladróns de elefantes sábeno. Permanecen mudos.

Desde hai 25 anos, nos campamentos de refuxiados saharauís, en Tinduf, na hostil hamada do deserto alxeriano, os elefantes beben no mar. Alí non hai mar, pero nenos e nenas como Aixa soñan con bañarse na praia do seu país con eses elefantes intanxibles que lles sorrín pero que, para eles, tamén permanecen secuestrados. ¿Acaso non vos resultaría descorazonador vivir atrapados nun campamento de refuxiados durante anos e sen perspectivas de futuro?

O 80% dos 22 millóns de refuxiados que hai no mundo son mulleres e nenos. Os desprazamentos forzosos non cesan e, día a día, pequenas sombras foxen do medo, da fame, da violencia, do terror e dun sufrimento do que nunca conseguirán liberarse. ¿Acaso non é xusto devolverlles o brillo con que os elefantes iluminarían os seus lexítimos soños esfarelados?

Un de cada tres nenos refuxiados é africano. Proceden de Liberia, de Ruanda, do Congo, de Burundi, de Mali, de Mauritania, de Serra Leoa, de Angola, de Mozambique (país que hai non moito quedou anegado ata o espanto: a miseria cae sobre miseria), do Sáhara Occidental, de Alxeria, de Guinea Conakry. Dúcias de nenos soldados son reclutados á forza polos grupos militares e paramilitares para aprenderen a convivir co asasinato e a morte.

Ruanda quería sumarse á economía mundial, relata o xornalista Alfonso Armada, e o goberno deixouse aconsellar polos técnicos do FMI. Tralas políticas de axuste, os salarios descenderon un 30%. A fame duplicouse. A consecuencia: novas ondanadas de nenos sen escola e de mozos absorbidos por partidos que se dedicaron a formalos como milicianos.

Eis a nova economía globalizada. Eis o capital trasnacional.

Non o dubidedes: eles disparan contra os elefantes. Son cazadores.

Sen eses elefantes, os meniños enferman, choran, morren.

Pero ollo, non sintades compaixón. O perigo da compaixón, advirte Alfonso Armada, é que non avanza nas raíces da inxustiza e ás veces consagra o desastre como estado natural dalgúns territorios. É o perigo dos ollos dos nenos, un mal común a toda África, di. E en toda América Latina. Sentide rabia, non compaixón. Rebeládevos. Declarádevos en guerra contra os que rouban os elefantes. Cos que consenten. Rebeládevos porque, como di Mendiluce, vendémoslles armas aos que odian e non defendemos nin armamos aos que aman.

Hai unha cidade onde, cando a escuridade cae sobre as casas, as mazás brillan nas árbores coma se fosen de ouro. Se cadra é a cidade da esperanza. A cidade dos elefantes. Para sobrevivir con dignidade, a humanidade debe recuperar os elefantes. Ide a esa cidade. Pero, por favor, prohibídelle a entrada aos que secuestran os elefantes. Prohibídella aos que, con eles, rouban os sorrisos, a inocencia e a infancia das nenas e dos nenos do mundo.

Hai nenas e nenos aos que lles doen os elefantes. Dóenlles profundamente pero amárranse a eles coma un náufrago que afoga. Habitan Nicaragua, Kosovo, Brasil, Chechenia, Guatemala; cativos e cativas que habitaron o Saraievo asediado e escribiron con sangue a súa memoria. Mirade atrás, o pasado é unha visión insoportable. O presente é o pasado con amnesia. Lembrade, por exemplo, a Ana Julia, desaparecida o 14 de decembro de 1981, como tantos nenos e nenas roubados polo exército salvadoreño, como botín de guerra, para recluílos nos cuarteis e empregalos como arma que sementase o medo entre os campesiños durante a guerra contra a Fronte Farabundo Martí para a Liberación Nacional. Ana Julia, ¿que sería dela? Pola súa memoria, berrade ben alto contra os ladróns de elefantes. A memoria, esa que tamén nos fala dos nenos e nenas arrebatados aos seus país polos militares da dictadura Arxentina. Esa que nos fala dos meniños que quedaron orfos a causa do crime de estado, organizado e planificado por Pinochet, asasino que invocou compaixón pero se negou a pedir perdón.

Os ladróns de elefantes fan que moitos cativos e cativas vivan traumatizados polas brutalidades que tiveron que soportar: algúns viron morrer as súas nais, asasinadas por francotiradores, outros deberon asistir ao funeral dos pais e irmáns mortos en combate, outros quedaron sen casa nin familia, desvalidos nun mundo en que a traxedia se converteu xa nun espectáculo multimedia en sesión continua. Mirade para eles: mirade como perden a felicidade e a inocencia. Como as súas caras reflicten o trauma que sofren e que se prolonga durante meses e anos e séculos, porque uns se reencarnan noutros sen cesar.

Son as cativas ás que se lles practica a ablación en Sudán ou en Exipto, ou en calquera lugar onde a atrocidade se dea cita en nome da tradición; os nenos dos arrabaldos de Bombai ou de Delhi, ou de Calcuta, que se nos proxectan diante dos ollos coma unha viñeta sen palabras; os nenos marroquís, que foxen da policía coma se, encarnada nela, visen ao mesmo demo; son os fillos e fillas que, en Timor e ante a pasividade dos organismos internacionais, presenciaron os asasinatos dos seus proxenitores (cando eles mesmos non foron víctimas); son as nenas de Nepal, que teñen que prostituírse na súa propia casa en canto son adolescentes para poder sobrevivir; son os sicarios colombianos, raparigos sen oficio nin beneficio convertidos en asasinos a soldo por tres pesetas, aínda que eles, en nome da Virxe, non se sintan culpables de nada, como nos descobren as tensas e desgarradas novelas de Fernando Vallejo; son os nenos e as nenas dos orfanatos chineses; os nenos e as nenas de Soweto que sufriron o racismo e agora seguen a sufrir a pobreza; os meninos da rúa; son, sen ir máis lonxe, os rapaces e rapazas víctimas de malos tratos neste país vello e verde chamado Galicia. A lista sería interminable.

A infancia é a patria do home, dixo Rilke.

¿Hai, acaso, quen mereza patria semellante?

Silencio. Escoitade, ese é o ruído dos que secuestran os elefantes, é o ruído da infamia, o ruído atroz e miserable da avaricia, da acumulación, do egoísmo. As veces veñen disfrazados, pero sábese quen son. Que o seu eco miserable se apague entre as nosas voces. Que a forza do siroco os arrastre para sempre ata un lugar do que nunca poidan retornar.

Por favor, salvade os elefantes. Construamos un mundo en que o seu brillo ilumine para sempre os cativos e cativas, que non teñen a culpa de estar aquí. Eles non o pediron. E non sintades compaixón: rebelémonos, recuperemos para eles ese brillo dos elefantes que lles pon a ilusión nos seus ollos saltóns. Deámoslles, cando menos, dignidade. Porque, como dixo Eduardo Galeano, a pobreza non está escrita nos astros nin a miseria é o froito dun escuro designio de deus. Deámoslles toda a luz que os elefantes levan dentro.


Fran Alonso

Palabras con Fondo (D): Ciclos da historia

De anoitecida, cando regresaban ó campamento, o comandante detíñase sempre a
mirar unha revolta do camiño na que a dureza do altiplano permitía un verdor
cinguido sen verdes castros. Miraba como querendo gardar cada un dos matices
daquela insurxencia que semellaba literaria. A columna detíñase con el e, por
días, voltabámonos para escoitar como afirmaba: a paisaxe tamén fai a súas
revolucións.


Camilo Franco

 

Palabras con Fondo (E): O abrazo

A María Ragma

1. Valentine remexendo nas ideas

Emigración, emigrantes, lei de estranxeiría... ¿Qué significaban estas palabras? No pensamento de Valentine resoaban moitas palabras do programa de televisión que súa nai gravara e que Valentine vira e oíra máis dunha vez, tratando, como agora, de ordena-las ideas da súa desordenada cabeza. Angoleños. Peruanos. Magrebís. Clandestinos. Marroquinos. Ilegais. Pateras. Vidas prohibidas. Traballos desprezados. Vidas que atravesan mares. Vidas que fican no mar. VIDASTRISTES. Mortes perdidas no horizonte alén dos mares. Si, os inmigrantes debían de ser estranxeiros, mais... seus pais eran estranxeiros e non eran inmigrantes..., non; non eran... pois nunca ninguén lles chamara inmigrantes. A súa cabeza era un labirinto de ideas e de palabras sen moito sentido...Do que si estaba ben segura, era que todo isto tiña relación con aquelas conversas do quiosqueiro con aqueloutro señor do mostacho. Eran conversas que ela oía cando paraba co seu papá a colle-lo xornal, de camiño cara á súa escola. Algúns días que coincidían con aquel señor feo de mostacho, el e o quiosqueiro dicían cousas como esta:

-Os inmigrantes fixéronse donos da rúa A Carballeira. Xa non nos pertencen nin as nosas rúas.

O seu papá, a pesar de ser moi falangueiro, xamais entraba a formar parte destes diálogos. Cando algo así sucedía pagaba moi serio e collía a Valentine da man, dicíndolle unha das súas:

-Vamos Valentine, que tes que ver se a nosa Carapuchiña francesa convenceu ó Pinocho de Milán para vir practicar francés á túa escola. Se así foi, hoxe xogaredes tódalas crianzas da escola con Carapuchiña, Pinocho e mailo lobo.

E outro día que o señor do mostacho e o quiosqueiro dicían:

-...Róubanno-los nosos traballos. Róubanno-los nosos espacios. Non hai cabida no noso país para os inmigrantes. Nas escolas están os seus fillos ocupando os pupitres dos nosos fillos. Son xentes que non valen nin para manexar cifras, nin para a técnica, nin para a ciencia. E disque se fixeron donos da rúa A Carballeira e dos seus fermosos e rexos carballos. Disque viven nesta rúa como se fosen paxaros, como se fosen animais do bosque. Desde logo non son persoas para viviren na cidade. Conviría cerrar fronteiras.

¿Qué significaba iso que vivían como se fosen paxaros na rúa dos carballos? ¿Significaba isto que vivían dentro dos grandes e fortes carballos? Realmente, ela sabíao moi ben, estas árbores podían acoller dentro dos seus vellos e furados corpos a unha persoa, mais as persoas vivían nas casas, algunhas ata vivían ou malvivían en cachoupas, pero dentro do oco dun carballo... ¡Que lío! Ela sabía, de pasear co seu papá e coa súa mamá, que aqueles grandes ocos eran acolledores protectores, xa que ela, máis dunha vez, e tamén o seu papá, xogando ás agachadas, metéranse os dous en cadansúa árbore para acocharse, cando lle tocaba apandar á mamá. Si, realmente había cousas ben malísimas de entender.

Pois desa vez, dixo o pai, alzando ben a voz e como para que ouvisen os dous homes, á vez que a collía bruscamente da man, cousa que moito lle estrañou a Valentine:

-Vamos Valentine, non vaia vi-lo Fratista de Hamelín e se leve certas persoas de pensamento anano, en vez de levarse os ratiños do reino de Hamelin.


2. Valentine na escola

-“Os inmigrantes non teñen ideas importantes na cabeza. Teñen pensamentos feos. Teñen olor feo. Rouban. Non teñen pensamentos matemáticos. Esas xentes non están capacitadas para ser técnicas, nin enxeñeiras, nin pilotas, nin arquitectas, nin científicas, nin aeronautas... Os inmigrantes non teñen dereitos porque non temos leis para eles. É mellor que se vaian. O seu clima é templado. O noso é frío. Teñen unha lúa mora. Nós temos só lúa. O noso goberno debe botalos fóra do noso país. Debe de cerra-las fronteiras”. Así era como falaba Michel, o seu compañeiro de pupitre, un neno dos que dicían intelixentes, xa que sacaba moitos “destaca” nas súas cualificacións escolares. “E disque, é algo que lle oín a meu pai, -continuou a falar-, que aqueles inmigrantes que teñen traballo, vanos mandar todos ó paro, e ben podían, digo eu, tallar tódolos carballos para que, ó cabo, marchen desa rúa e, por último, deste noso país. Total, as crianzas xa non podemos pasear pola rúa dos carballos centenarios”.

E Valentine pensou que Michel estaba a dicir cousas sensatas e razoables, pois, se vivían nos ocos dos carballos debía de ser porque esas xentes eran preguiceiras e lacazás. Aínda que non entendía como podían resisti-lo cru inverno e estar así, a viviren nunha rúa, sen seren de ningunha parte e sen teren o seu PROPIO espacio. Ter un espacio PROPIO era algo importantísimo, oírallo dicir máis dunha vez a súa nai.

E esa tarde, ó chegar á casa despois da escola, Valentine díxolle á nai:

-Mamá os inmigrantes deberían marchar do noso país.

Valentine viu como a cara da mamá se volvía seria e a fitaba de maneira máis seria aínda. E mamá non dixo nada. Deu a volta supetamente, e entrou no seu cuarto a toda présa volvendo cunha maleta grande que deixou caer aberta ós pés dunha Valentine atónita dicíndolle, á vez que a fitaba cuns ollos que a ela lle pareceron máis grandes porque tal semellaba que ían acompañados de dúas grandes bágoas:

-Pois xa podes pensar a que país marchamos porque non sei se pensaches que teu pai e mais eu sómo-los dous estranxeiros, e isto quere dicir, miña nena, que fomos, e somos, ó fin e ó cabo, inmigrantes aínda que levemos aquí máis tempo ca estas persoas das que falas. Eu son marroquina, non sei se o lembras e por iso me chamo Ragma e teu pai é grego, por iso se chama Nikos. Elixe pois o país ó que queres que vaiamos vivir e, unha vez alí, volver a empezar: Grecia ou Marrocos. Cando volva teu pai do traballo, explicarémoslle por que nos vamos de Francia e por que volvemos a Marrocos ou a Grecia.

¿Nunca pensaches, miña nena, que esas xentes non son de ningunha parte? Non caben na súa terra nin tampouco noutra allea porque nós llelo impedimos. ¿Non pensaches que alá de onde veñen deixan, moitas veces, fillos sabendo que chorarán pola nai, polo pai que están lonxe? ¿Nunca pensaches que a nai terá moitas veces a certeza de que a súa crianza chora e que sentirá impotencia e raiba de non poder ir confortala, acariñala?

Pois, estas persoas que viven e pasan as súas tristísimas horas na rúa dos carballos seguramente ollen pola noite as estrelas e, de seguro que, para poderen durmir, necesiten soñar algo así como que as estrelas son unha manta que está cubrindo os seus fillos. E quizais que soñen, cada noite, con ter as para ir abraza-los seus. Ou quizais soñen que se converten en xigantes para poder vence-la distancia que os separa dos seus. Ou quizais que soñen que se converten, para sempre, nun grande abrazo. E quizais que soñen que a terra se volveu un planeta sen muros e sen fronteiras. E quizais que pensen tamén que esa árbore que as acubilla e as acolle, é ben mellor cás persoas do noso país, que as condenan a seren seres perdidos, prohibidos, desaparecidos, sen dereitos, a viviren sen os sorrisos dos seus ó seu carón e, a seren invisibles no seu país de orixe e tamén nesoutro ó que tiveron que marchar. Ou, seguramente, ó cabo do día, sexa tanto o seu cansancio e o seu sufrimento, que nin soñar poidan por culpa dos nosos abusos e atropelos.

Teu pai mais eu deixamos de levarte á rúa A Carballeira para que non vises, nin soubeses de miserias, nin de inxustizas, pensando en que eras só unha nena e que non poderías entende-las miserias destas xentes que se xuntan nesta rúa porque necesitan sentírense unidas entre elas. Cometemos un gran erro. Mañá pola mañá van ir á rúa dos carballos as xentes que os apoian para esixir das autoridades que lles dean un traballo digno e unha vivenda digna. Quizais que sexan moi poucas as persoas as que esteamos alí con elas. Teu pai mais eu queremos acompañalos. Mais polo de agora imos ir preparando as maletas.

De súpeto para Valentine o labirinto de ideas desordenadas da súa cabeza ordenáronse como o quebracabezas que colle forma ó coloca-las últimas pezas. E de súpeto entendeu o abrazo que os carballos daban a estas persoas e que ela lles negara coa súa actitude. E de súpeto entendeu que o mundo debería ser un planeta sen muros e sen fronteiras. E de súpeto algo lle dixo que era o que tiña que facer. Ela sabía moi ben onde quedaba a rúa A Carballeira. Ela, agora sabíao, era unha máis xa que era media estranxeira por ser filla de pai e nai estranxeira. Desexaba durmir abrazada a un dos carballos para unirse ós inmigrantes, esas persoas, agora sabíao, tan achegadas a ela. Agora sabía dos dereitos das persoas ó sorriso. Dos dereitos das persoas á palabra. Dos dereitos das persoas a abrazaren decote os seus. Dos dereitos das persoas a teren un teito que non fose unha árbore nin unha lúa con estrelas. Agora sabía do dereito a ter un planeta aberto, sen fronteiras e sen muros, tal como dicía súa nai.

................

Cando Ragma e Nikos espertaron, Valentine non estaba na súa cama, nin en ningún outro sitio da casa. Súa nai, que vira como a súa filla se durmira moi pensativa o víspora pola noite, tivo o presentimento de onde podía estar e, moi rapidamente, dirixiuse con Nikos a rúa dos carballos. E ó chegar, alí estaba Valentine abrazada ás raíces do primeiro carballo, aquel que tiña o tronco máis groso e o oco maís grande e no que a ela lle gustaba meterse cando xogaban ás agachadas os tres. E uns inmigrantes, imitando a Valentine, tamén se abrazaran a cadanseu carballo en tanto que os outros formaban unha cadea de mans unidas no centro da rúa á espera de que chegasen máis xentes a unírense a eles. Súa nai mirouna con ollos compracidos, sorriu e rodeou a súa filla nun longo abrazo. Seu pai, agachándose, borboriñoulle ó ouvido:

-Benvida, miña bolboretiña do mundo. Abrázanos.

Sabela Álvarez Núñez

Palabras con Fondo (F): Fogo

Ás Sicorax confinadas nas illas dos desherdados.
A J.A.V.

     
   

This island's mine, by Sycorax my mother,
Which thou tak'st from me. When thou cam'st first,
Thou strok'st me, and made much of me; wouldst give me
Water with berries in't, and teach me how
To name the bigger light, and how the less,
That burn by day and night. And then I loved thee,
And showed thee all the qualities o'th'isle,
The fresh springs, brine-pits, barren place and fertile.
Cursed be I that did so! All the charms
Of Sycorax, toads, beetles, bats light on you!
For I am all the subjects that you have,
Which first was mine own king; and here you sty me
In this hard rock, whiles you do keep from me
The rest o'th'island.

William Shakespeare, The Tempest. 

     
   

Come le premier pas vers le bien est de ne point faire de mal, le premier pas vers le bonheur est de ne point souffrir.

Jean-Jacques Rousseau, Julie ou la Nouvelle Héloïse.

     
   

Decir la verdad es imposible; o es nefanda o es inefable.

María Zambrano, palabras atribuídas.


Fogo. Toma. Leva o lume e propágao. Acende o incendio inestinguible. A luz e a calor que non cesan. O lume dos ollos. A claridade que coñece o que se quere que se crea. O porqué.

Fala. Di o que sabes e desfai o falaz. Fai posible a verdade. Destrúe o tabú que fai o fasto nefasto, nefando e inefable. E aínda que todo todo todo non sexa aínda posible. Vén e vamos para a vida boa.

Fame. Colle a comida e come. O libro. O corpo que dá de comer. E come. Coñece o que comes. Recoñece o líquido alimento. O sólido necesario. O aire para respirar. Percorre todo o territorio. Recolecta e recolle o que dá. Todo o mundo é capital para todo o capital humano.

Fai fogo.

 

Carmen Blanco

 

Palabras con Fondo (G): Un ser diferente

Gaña-la batalla obsesionaba ó profesor Xan Rego Momboum, do Instituto de Análises da Evolución (IAE) do sector centro –meridianos 13 a 230 na nova denominación–. Levaba a traballar moitos meses cun numeroso equipo no rebrote dun antigo andacio do que só nunha época extremadamente remota se coñeceran casos abundantes.

Había pouco máis de dous anos que fora detectado un individuo con síntomas moi preocupantes de desviación da sensatez no comportamento social. Nunha situación de desenvolvemento da ciencia que permitía pensar que xa nada quedaba por investigar a propósito da evolución humana, a aparición de tal anomalía provocou de contado unha xuntanza no IAE dos mellores expertos, os máis deles retirados despois de térense desvelado as derradeiras claves na materia uns douscentos anos atrás.

Non foi posible atopar a extraña malformación que causara o monstro que permanecía agora arredado da sociedade como caso único no mundo. Era coñecida a existencia na antigüidade de toda sorte de violencias con aquela mesma orixe... e todos temeron que algún tipo de proceso involutivo da humanidade os levase de novo á situación histórica de enfrontamentos entre as chamadas razas.

Había xa moito que se descubrira o que se chamou fluído Mandela, en lembranza dun personaxe correspondente á alta prehistoria e asociado para sempre á loita contra quen padecían aquel mal que se manifestaba con expresións violentas de xenreira cara a outros individuos da mesma especie con peculiaridades físicas diferentes.

Numerosos achádegos que se sucederan a partir do momento histórico de térese completado o xenoma humano conduciran finalmente ó do devandito fluído –en realidade non era tal, senón algo ben máis complexo– que así e todo permitía realizar doadamente mutacións da estructura corporal para crear ou eliminar calquera característica. Popularizado o método, o racismo perdera a razón de ser. Era como se a humanidade volvese ó comezo dos tempos, cando aínda todos formabamos parte dun magma único que se desenvolveu en diferentes direccións con resultados que na actualidade xa son só opcións de catálogo.

A presencia dun individuo cunha perturbación social que o levaba a se sentir diferente e superior a todos causou gran preocupación. Feitas tódalas probas científicas, non se atopou nada que o explicase. E, como sempre en casos así, xermolou o temor a algún maleficio arcano, moi antigo, que dese sentido a algo que non o tiña.

Debatiuse moito na comunidade científica sobre cal debía ser a terapia. Non se quería actuar sobre a mente do individuo por considerar que sería tanto como facelo desaparecer convertido noutro diferente. Así que foi sometido a sucesivas mutacións do aspecto físico e a residir en diferentes áreas da zona habitada. Co tempo, calquera diría que esquecera as vellas teimas, que estaba curado. Pero non era así. Mudara nun ser resentido que soñaba co poder que lle permitise determina-lo seu aspecto físico e o dos demais. Faría un universo de seres iguais e perfectos.

Foi moitos anos despois, cando o problema se mantiña aínda neses parámetros sen que os especialistas atopasen a solución definitiva, cando dende o Planeta 25 chegou un ser que era a antítese de canto desexaba aquel individuo para o seu mundo. Unha sorte de meigo sideral, un refugallo dunha sociedade atrasada (¿Imaxinádelo? ¡Claro que o imaxinades! Tiña esa extraña pel dos sapos esaxerada polo tamaño; unhas aperturas das coradas ó exterior tan primitivas e sanguiñentas que daban terrexío; uns órganos de percepción tan sui generis que non resultaban identificables; un xeito de “falar” que non tiña xeito... Era así, tan diferente del e de ti mesmo que che daría noxo).

Pero aquela “cousa” trouxo o remedio ó temido mal nun simple xogo para a imaxinación imposible nos tempos da alta prehistoria. Da súa man enfrontouse o enfermo non á riqueza de imitarse ós demais e comparti-los seus mundos permitíndolle sentirse diferente. Senón ó inferno de vivir rodeado de xente que era toda coma el.


Tucho Calvo
Quintá de Mandaio, 12 de setembro de 2000

Palabras con Fondo (H): Outra vez a utopía

Humanos, demasiado humanos. Velaquí o noso destino e, de paso, a singular e insólita traxedia. Tamén o título dun libro pleno de lucidez que escribiu o vello Federico, Nietzsche, vintecinco anos antes do seu óbito anunciado con delirio e repetición. O texto contén seiscentos trinta e oito aforismos e un epílogo, ou ditirambo da loucura, composto por dous poemas breves (¡Honrade en min á estirpe dos tolos!). Neste libro tantas veces repasado aparece unha sentencia que eu non deixo de pronunciarme: O mellor autor é aquel que sente vergoña por se converter nun home de Letras. Desafortunado apotegma se o interpretamos na literalidade exacta dos seus sintagmas e desafortunada decisión, por tanto, esta de se converter conscientemente nun letrado. Os iletrados, sen dúbida, viven moito mellor. Acadan sen dificultade os pousos prístinos do gozo, a felicidade incluso. As letras afástannos do mundo, da xente, da verdade. Non debemos enganarnos: os escritores vivimos ignorando que a vida está noutro lugar, por tras do cristal que miramos mentres ficcionamos músicas coas palabras, aí, na alameda que contemplo mentres deixo que as teclas do ordenador acudan aos meus dedos, aí, lonxe, moi lonxe. Ademais, para qué negalo, as Letras ocupan actualmente unha situación marxinal e minimizada. Os escritores, digo eu a miúdo, somos os residuos da historia. Os protagonistas son outros: máis afables coa creación informatizada e teledirixida (televisionaria e televisionada) que este dous mil grava a diario nos nosos corazóns. Unha sociedade na que a miseria, a fame, a dor, as pateras, os outros (a outredade) ocupan un espacio anual nas galas de nadal ou nas programacións solidarias das cadeas repletas de famosos que alimentan a nosa doente curiosidade e, tamén, o noso desencanto. O mundo persegue a fama. E fama, nos nosos días, é sinónimo de estupidez (as excepcións son minoría). Os famosos ocupan varios subconxuntos dentro do conxunto xenérico da idiocia e as súas marxes. E elas e eles, tan correctos, con maquillado rostro relucente demandan pesetas pesetas máis pesetas para enviar aos miserables inadaptados aflixidos golpeados desnutridos aos que lles crece o ventre, de tanta fame, pobres. O individualismo é o oficio dos nosos días. A vocación do sistema que nos observa, big brother, fomentando a competencia e anulando a cooperación e as polisemias que tal voz convoca: colaboración, axuda, solidariedade, amparo, protección, fraternidade, xustiza... palabras.

O individualismo é o oficio dos nosos días. E esta breve reflexión que nestas liñas me propoño resulta un modo, fácil, de escribir variacións sobre a frase de Federico: O mellor autor é aquel que sente vergoña por se converter nun home de Letras. Vivimos por veces arredados da realidade. Os escritores, digo. E non sentimos vergoña. Distantes. Encabalgados na torre de marfil que guía as nosas poéticas. Distantes. Procurando a beleza nun mundo cada vez menos fermoso. Distantes. Sen embargo non serei eu quen defenda o compromiso como único modelo constructivo das diferentes obras literarias. Estou máis ben con Adorno, que afirmaba contundente: A auténtica obra de arte é capaz de transcender as coaccións da ideoloxía. Ou con Sartre: Na literatura comprometida, o compromiso non debe ocultar a literatura. Pero esta certeza non quere disimular o hábito engagé que debe marcar as existencias de todos aqueles conscientes de saber qué pasa. Os espectadores deste drama diario das desigualdades crecentes, da miseria e os seus arrabaldos, das condenas a morte con lugar de nacemento, da humillación. Os que non tapan os ollos. Os non imbéciles (O que non se decata é un imbécil. O que se decata e non actúa é un criminal... que dixo Bertolt Brecht en clarividente e arriscado xuízo). Ou vivimos permanentemente en pé de rebeldía, ansiando a revolución, incómodos coas circunstancias que nos tocou vivir, contestatarios e libertinos... ou non vivimos. A arte outorga sensibilidade a aquel ou aquela que a practica e, de paso, a aquel ou aquela que a goza e sofre, aqueles perturbados polos seus dedos de letras ou cor ou partitura ou formas ou misterios. Os que se entusiasman. Os que amamos a arte, amamos ao ser humano. E o ser humano, que tanto decepciona, debe ser obxecto de defensa perpetua e arriscada. E se tanto nos doe que as Humanidades ocupen lugar tanxencial nas disciplinas de estudio, máis nos debe doer que a Humanidade sufra. E se choramos escoitando a Mozart, máis debemos chorar percibindo os ruídos dos abismos da miseria. E se non reaccionamos, estamos mortos. E a nosa arte non vale nada. Nada.

O meu, nesta hora, é un grito. O de Munch invadindo esta páxina. Non me gusta a sociedade na que vivo, por iso intento cambiala. E sei que cada unha das miñas novelas, ou cada un dos poemas son inútiles. Pero a miña vida, non. Non é inútil, como a miña obra. Existe unha dimensión social no escritor. Esa dimensión non podemos esquecela. Porque é ela quen nos fai vivir e non as moitas páxinas que escribimos, no meu caso, con fanatismo e desmesura. Debemos reclamar un anaco de ceo nesta terra. Esta terra que só mira ao ceo para procurar noticias da eternidade, esa quimera. Ven agora á miña cabeza unha liña do xenial Augusto Monterroso, a quen lle chegou a gloria demasiado tarde, como a cotío sucede. Tito Monterroso olvidado dos manuais e das actualidades, afastado do ruído do éxito e os seus apoloxetas, varado na tormenta da lucidez e da palabra precisa, insigne, eximio, patriarca. O escribidor, Tito, dalgunha das brevidades máis fermosas e intelixentes que chegaron aos meus ollos e ao meu corazón. Verbigracia: <Hoy me siento bien, un Balzac; estoy terminando esta línea> (Fecundidad, Movimiento perpetuo). Cecais estoutra que agora decora o meu pensamento: <Lo único malo de irse al cielo es que allí el cielo no se ve> (La oveja negra y demás fábulas). O único malo de ir ao ceo é que alí o ceo non se ve. Ou o que resulta o mesmo: debemos habitar sempre no perpetuo desexo, a viaxe a Ítaca que con afán utópico poetizou Kavafis e que con talante épico, maxistral, edificou o turbulento Homero.

Hai moitos anos que elaborei un MANIFESTO EN CONTRA DOS MALOS TEMPOS, publicado en diversas ocasións, e ao que creo conveniente regresar nesta hora. Era só un intento de asumir a realidade de Ítaca. O desexo permanente de cambiar o mundo. A rebeldía como nación. Aquí queda... por se alguén puidese estar interesado en subscribilo.

Considerando que vivimos tempos difíciles. Considerando que a economía e a política, disciplinas próximas, escurecen coa súa pálida luz a arte, a invención e outros delirios. Considerando que o entusiasmo e a vehemencia e o exceso foron proscritos en nome da moderación, da mesura e da prudencia. Considerando que a razón ten fracasado por demostrarse francamente irrazonable e admitindo, tamén, o fracaso dos salvadores e tiranos e profetas. Considerando que en todas partes reina o desconcerto. Considerando o absurdo que resulta o avance espectacular da ciencia e da técnica e, por outro lado, o vergonzante aumento de persoas desocupadas en contra da súa vontade -"parados": carentes de movemento, terrible palabra-. Considerando que as "accións humanitarias" resultan inhumanas. Considerando que a dúbida e o escepticismo parecen o mellor modo de resistencia. Considerando que os cartos son o único Deus verdadeiro e que no seu nome todo serve, todo vale, todo ha de estar permitido. Considerando que a estupidez entra a diario polas paredes dos nosos cerebros indefensos. Considerando que os poderosos teñen máis poder cada xornada e os outros, humildes e modestos, ven pasar rápido e desventurado o tren da vida. Considerando que a incomunicación golpea incesante no medio de tantas e tantas palabras. Considerando que non somos demasiado afortunados e sen embargo non deixamos, insistentes, de buscar a felicidade. Considerando que a liberdade non goza de boa saúde, a pesar do abuso semántico. Considerando que os poetas -algúns poetas- secuestraron a poesía e xogan con ela como se fose un obxecto de culto que ninguén entende. Considerando que somos seres en tránsito.

Considerando estes e outros considerandos que non citamos, quen asina o presente, farto de tanta estafa, DECLARA:

Que a esperanza consiste en deixarse vencer pola mentira; polo soño: negar o evidente. Talvez a única realidade, a que existe, é imposible de ver cos ollos que xa perderon o brillo da inocencia.

Que son os homes e as mulleres os que inventaron a economía, e non ao revés. Polo tanto debemos poñela no seu lugar e invitala a comer só cando sexa necesario.

Que os gobernos non deben ser tan restrinxidos (a democracia, no fondo, é un asunto de proporcións). É dicir, propoño que se leve a cabo unha alternancia de responsabilidades: que cada semana manden cen persoas distintas e dispares, ata que consigan gobernar os tres millóns de habitantes do país. Agotada esta primeira fase han de repetirse as tandas. Outra alternativa: que non mande ninguén.

Que o paro se resolve coa triloxía que segue: traballar menos, cobrar menos -os que tanto cobran-, compartir máis.

Que todo o anterior, por utópico, parece unha bobería. Non o crean vostedes e recorden, fagan o favor, que só os que desexan todo, absolutamente todo, han de ter o privilexio de conseguir as cousas pequenas.

Que o gran "inimigo" é sempre o poder.

Que ela, a poesía, ten máis adversarios. O silencio, verbigracia. Por iso cómpre que os poetas acheguen os seus versos ata as institucións, organismos, entelequias administrativas, que teñen o deber de representarnos, de acollernos, talvez deste xeito derrotemos iso que chaman "cultura oficial" -que existe, seguro, aínda que ás veces non se ve-. Amén.

Que a vida remata, afortunadamente non somos eternos: pensar isto contribúe a que as persoas sexan mellores persoas.

Que non son un demagogo, que non quero selo. Os demagogos destrúen as utopías: non cren nelas.

Que, pese a todo, un está convencido de que os bos tempos están agardando, pacientes, á volta de calquera esquina e que, cecais por iso, convén non tirar a toalla.

Que non debemos crer en nada que sexa obrigatorio. A obrigación -libros de lectura, por exemplo- coarta e recorta a nosa liberdade (¿Por que non nos aprenden a ser libres?).

Que debemos rescatar o amor das cloacas.

Que o problema non é cambiar a televisión. O problema é cómo cambiar o mundo para que o mundo cambie a televisión.

Que penso, certamente, que non somos tan malas, tan malos.

Que non debemos pagar calquera prezo por conseguir un anaco de paraíso. Os paraísos, como a verdade, cambian cos anos.

Que estou disposto a combater para que a poesía sexa por fin liberada, sacada da furna de cristal onde algúns a agacharon. Porque debemos reencantarnos, reilusionarnos, reemocionarmos, revivirnos.

Que todo isto non o tería escrito se fose unha persoa razonable e equilibrada e comedida. Evidentemente, non pretendo tal gracia.

E para que así conste e, a ser posible, non surta ningún tipo de efecto oportuno ou inoportuno, asino o presente en Verín unha noite do mes de xuño de 1994. E bla, bla, bla...

Hoxe, seis anos despois, noutra noite de xuño, coas estrelas danzando entre a lúa e o castelo da miña tribo, hoxe, eu, iluso, sigo pensando o mesmo. Exactamente o mesmo. E non me arrepinto. Sigo procurando Ítaca entre a brétema negra deste dous mil cibernético e insolidario. E invito aos que puideran ler estas poucas liñas a practicar tal invirtude. A converterse en apoloxetas dos soños, das palabras inútiles, da fraternidade. Fágoo coa vehemencia que me define, que me defende. Practicar a solidariedade lonxe do eslogan, da fórmula fácil, das modas. A solidariedade como hábito. Cecais deste modo estea máis próxima a illa de Ítaca, tantas e tantas e tantas veces soñada.


Xosé Carlos Caneiro

 

Palabras con Fondo (I): I de Ibrahim

-¡Ibrahim Isabel! –leu o funcionario en voz alta, sen erguer os ollos do expediente, dirixíndose ao fato de persoas que agardaban expectantes.

-¿Ibrahim Ibn-Sahel? ¿Non será Ibn-Sa-hel, señor? –demandou á súa vez, pronunciando de vagar un home alto, novo, de tez escura e bigote poboado, que se adiantara de entre o grupo.

-A ver –voltou ler o funcionario- Ibn... Iso mesmo, logo, ¿é vostede? –ante o asentimento do home o funcionario tendeulle a carpeta- Velaí ten a súa resolución: denegado.

-¿Denegado? ¡Non pode ser, señor! –o home palidecera ante o anuncio e tremía visibelmente- Ten que haber un erro.

O funcionario abriu a carteira, displicente, e ensinou un papel ao africano, ante as protestas deste.

-Vexa vostede mesmo, non hai erro. Vostede non reune os requisitos establecidos pola nova regulamentación de residencia, fáltanlle vinte días de permanencia en situación de alta laboral no territorio nacional por acreditar. Vinte días –repetiu seco- Seguinte: Mohamad...

-Pero, señor, un momentiño nada máis... –interrumpeu Ibrahim- Escoite. Era a última prórroga de regularización... Vinte días en cinco anos... –o home nin era quen sequera de rematar as frases.

-Non teño tempo de escoitalo. Recurra se quere, pero non lle valerá de nada, o regulamento está ben claro.

-¡Pero é que vostede coñéceme! –espetoulle ao funcionario, fitándolle direitamente aos ollos- Sabe que levo máis de cinco anos traballando no seu país... Sempre traballei... Non fun vago nin delincuente... Vostede sábeo... ¿Qué vou facer agora?... a miña familia...

-Eu a vostede non o coñezo de nada, ¡éche o que me faltaba por ouvir! ¡Vaiche boa! ¡Déixese de historias! –cortou o funcionario, facendo un visíbel aceno aos vixilantes uniformados que, perto deles, non lles tiraban ollo dende o inicio da discusión- Non é asunto meu. Busque un bo avogado, ou vaia co seu conto á televisión, se cadra aínda lle pagan por riba. Ou senón volva a África, cos seus. Seguinte...

Ibrahim tentou achegarse aínda á mesa, pero xa dous axentes de seguranza o premían de cadanseu brazo e o acompañaban á porta sen contemplacións, mentres os papeis do expediente, esfargallados, se esparexían polo chan. O funcionario comprobou que os seguranzas fechaban a porta e seguiu co seu traballo.

Aquela noite o funcionario foi ao teatro. Era a estrea de O mercader de Venecia de William Shakespeare, en montaxe do Centro Dramático Galego. A expectación creada pola montaxe era moita, e a demanda de localidades aquel día superaba, con moito, o aforo. O funcionario conseguira dúas entradas de patio gracias á xenerosidade do seu xefe de negociado, e estaba fachendoso do feito. Convidou á súa moza e vestiu as mellores galas. Mentres aagardaban turno, á porta do teatro, para entrar, unha voz preguntou, dirixíndose a el:

-¿Un carabel para a súa dona, señor? Vostede é un cabaleiro, ela unha flor belida, e soamente son dous euros –exaltado polo afago, o funcionario tendeu o billete maquinalmente, de puro costume, sen identificar, por mor da aglomeración, ao seu interlocutor.

-¿Ve como me coñecía, señor? –proclamou entón Ibrahim Ibn-Sahel, tendéndolle a flor envolta en celofán e perdéndose entre o xentío.

O funcionario estupefacto, co pasmo pintado na cara, mostábralle agora á moza unha cara insólita; e ela, notando a súa estrañeza, non sabía aínda a que carta quedarse.

-Non é nada, muller, un que se me puxo farruco á mañá na oficina. Veña, entramos, que vai empezar.

Mais para desgracia do funcionario, a memoria inconscente comezara a traballar xa pola súa conta. Como o funcionario era home cultivado e galante, e non perdía unha función sen causa de forza maior, lembrou daquela que levaba tempo mercándolle carabeis ás súas mozas sucesivas á entrada do teatro, sempre ao mesmo home. Desde case dez anos antes, cando unha estrea de Cunqueiro. Deste detalle estaba certo, sempre era o mesmo home. Nunca até hoxe reparara na súa cara, nin soubera o seu nome.

Maldeciu as coincidencias. Invadiuno un impreciso malestar e tardou en centrarse no espectáculo. Finalmente, ao comezo do acto terceiro case fora quen de desbotar as súas inquedanzas; despóis de todo o regulamento era o regulamento e todos os africanos se asemellan uns aos outros como pingas de auga. Pero, sería cousa do demo, a noite non podía levar piores trazas, a natureza empeñábase en imitar á arte, ¿ou era do revés? e velaí o famoso monólogo de Shylock, cando o funcionario foi invadido por escuros presaxios:

- ... “riu das miñas perdas, fixo burla das miñas ganancias, menosprezo da miña nación, enguedellou os meus negocios, arrefriou os meus amigos, encirrou os meus inimigos; ¿e cal é a razón que ten para facerme todo isto? Que son un xudeo. ¿É que un xudeo non ten ollos? ¿É que un xudeo non ten maos, órganos, proporcións, sentidos, afectos, paixóns? ¿É que non está nutrido dos mesmos alimentos, ferido por idénticas armas, suxeito ás mesmas enfermidades, curado polos mesmos medios, quentado e arrefecido polo mesmo verao e polo mesmo inverno que un cristián? Se nos picades, ¿non sangramos? Se nos facedes cóxegas, ¿non rimos? Se nos envelenades, ¿non morremos? E se nos aldraxades, ¿non nos vingaremos? Se nos parecemos en todo o demais, perecerémonos tamén niso”...


Ramón Caride

 

Palabras con Fondo (L): Matrioskas

Lembro con nitidez como empezou todo. Aquela tarde de domingo coma sempre que o tempo mo permitía, camiñei ata o parque co meu libro baixo o brazo. Incluso recordo que, por non abrir a carteira, metera un billete entre as páxinas. Unha hora de lectura ó aire libre, sentir o bico tépedo dunha raiola no corpo e o abanar dunha ponla de chopo refrescándome a cara, adoitaban ser un eficiente antídoto para liberar as tensións provocadas polas responsabilidades cotiás. Pero aquel día non fun quen de me concentrar, presentía que algo ía mudar a miña vida. Quizais o esgotamento... Uns ollos mouros incrustados nunha pel morena desacougáranme días atrás e levaba unha semana sen a penas durmir.

—Señor, ¿unha moeda? —pregárame unha voz de nena que estendía a man cara a min.

Fíxenlle un aceno para que se afastase e seguín conversando cuns amigos mentres degustabamos un aperitivo na terraza máis céntrica da miña cidade.

—¿Algo, señor? Deme algo, por favor... —porfiou.

—¡Fóra de aquí, non molestes! —foi todo o que lle contestei.

Os meus amigos e máis eu discutiamos sobre as posibilidades dunha fusión que nos permitise incrementar o capital e non ser engulidos polas macroempresas que facían tambalear a nosa supervivencia como libreiros. Deramos cunha solución que a min se me antollou interesante e deixei escapar unha instintiva puñada de xúbilo na mesa. Os cacahuetes caeron ó chan e aparteinos co pé contra un lateral. Seguimos conversando co entusiasmo de quen ve unha porta que abre cara á luz e, nun principio, non me decatei do que acontecía ó meu carón. A nena xitana afanábase en comer os graos dos manises co degoiro dun paxaro que dese cun alcouve de sementes sabedeiras.

—¡Porcalleira! ¿Que fas? —saíume espontáneo.

A nena miroume. Non souben ler naqueles ollos tan negros coma o pelo, non captei se me pediu con aquelas mans pequenas e sucias que abriu de vez, se pregou aqueles brazos espidos porque se asustou, se aquel sorriso partido era un reproche... Antes de que botase a correr, aínda gravei un nariz pequeno, uns rizos chamizos, unhas orellas núas e un vestido encarnado, descolorido, no que ben caberían dúas coma ela. Era bonita aínda así. Pareceume unha boneca e reparei en que a raza humana está formada por matrioskas de diferentes tamaños, as pequenas corren o risco de ser engulidas polas grandes. Confeso que me sentín mal, coma se adquirise unha obriga que había de pagar.

A imaxe daquela nena quedara incrustada na miña memoria coma un cravo e eu tentaba arrincalo coa lectura. Ese domingo a rapazada dérase cita no parque e disfrutaba dos seus enredos. Os gritos de ledicia, as discusións... as voces resoaban nos meus oídos como se saísen do interior dunha igrexa. De súpeto o sol desapareceu engulido por unha nube negra e algo inexplicable cambiou a paisaxe. Luzadas intermitentes batían no espello da tarde. Era un solpor derretido. Nenos e nenas berraban aturdidos tentando fuxir da mesta néboa que o ceo fixo caer sobre a terra coma unha arañeira. Eu quería acougar e razoar. Precisaba asegurarme de que non era un mal soño. E non o era. Aqueles nuboeiros escuros enchouparon o aire dunha calor insoportable que me mantiña inmobilizado. ¡Canto daría por que todo fose un pesadelo! Pero era real; mesmo puiden comprobar como a lúa, xa sen cara, íase desdebuxando sen deixar rastro do seu disco. Nenos e nenas enleábanse en salvaxes pelexas. A violencia e a discordia semellaban imparables. Eu non podía facer nada. Cada vez había máis cativos. Dende Serra Leona, Etiopía, Chechenia, o Sáhara, a India... Todos tiñan ollos turbios, de mirar rebelde, vingativo e impenitente. Unha forza maligna e descoñecida atraíaos ata o parque. Pouco a pouco os seus berros desesperados foron minguando e puiden observar a súa terrible transformación. Presenciei o seu camiñar errático e moribundo, xa sen o atributo das bágoas, serpeando os corpos rebentados que ían caendo inertes e tentando non tocar aquel sangue aínda quente que humedecía a terra. Un cheiro nauseabundo impregnou o aire. Todo se derrubaba. Alguén, algunha forza descoñecida e maléfica sementara a traxedia. Aquilo non podía ser obra de ningún deus, pois aínda que se lle pasara mil veces polo sentido a idea de destruír ó xénero humano, sempre remataran por atopar razóns para non facelo. Sabía, ademais, que un deus nunca desfai a obra doutro deus. Dei en pensar que a maldade é propia do ser humano e que aquela situación apocalíptica había de ter nun humano a súa orixe. ¿Sería eu directamente culpable? Se cadra desoín os gritos da infancia cando estaba a tempo. Algo me fixo levar as mans ás orellas que, como me temía, volvéranse triangulares, deformándose ata semellaren ás dunha fera ou quizais dun burro (tal como lle acontecera, segundo a mitoloxía helénica, ó rei Midas por non saber valorar a arte da cítara de Febo). Axiña me veu á memoria unha escena que cría ter esquecida e que mesmo identificara cun delirio da infancia.

—¿Cantos irmáns sodes? —interrogárame aquela muller que, pola apariencia, non podía ser máis ca unha sorte de meiga.

—Sete —contestáralle.

—¿Todos homes? —insistira ela.

—Si...

—Huuum... ¿E ti que número fas?

—Son o máis novo.

A cor daquela muller virara branca, como comida pola lixivia.

—Túa nai... ¿non nacería en Portugal?

—Si —dixen, sorprendido das súas eficaces dotes de adiviñación—, é portuguesa.

—Hei de te informar de que, por ser o sétimo... —aquí tomou aire— pertences a Satanás. Un día has percibir como o teu corpo muda...

Recordar aquela sentencia e desexar tocarme foi instantáneo. Uns dedos, peludos e pardos xa, apoupiñaron os meus ollos oblicuos. Fixeime nas propias uñas sólidas e fortes. Unha pelame curta e tupida cubría de amarelo o meu ventre. Toquei instintivamente o pescozo e notei a crin eréctil que o rodeaba. Viña de me transformar nun gran cánido salvaxe, nun animal proscrito pola raza humana, nun lobo, tal e como augurara a meiga. Mirei ó fronte e vin ducias de corpos infantís mutilados. A angustia de que eu, insconscientemente, fose o causante daquela imaxe dantesca oprimíame o corpo enteiro. Desexei converterme nun ser todopoderoso e ordenar aquel caos, restablecer o curso dos ríos, amainar o ruxido do vento, deter a caída da última árbore e, sobre todo, rescatar a infancia. Pero non podía facer nada. Estaba condenado a presenciar as horas monótonas, iguais, terribles... Cerrei as pálpebras con forza e collín todo o aire que me coubo nos pulmóns coa intención de lanzar o máis grande ouveo de rebeldía, pero afogóuseme na boca.

—Señor, señor... —outra vez aquela voz esmagándome a conciencia. Desorientado, abrín de novo os ollos e vina perante miña—. Durmiuse e caeulle o libro, señor... E tiña isto dentro... ¿Damo, señor?

Aínda houben de mirar ós lados para recoñecer o entorno, e situar aquela voz no seu contesto. Volvía ser a nena xitana de deliciosos ollos mouros que destacaban na pel escura como vagalumes na noite. Seguía levando aquel vestido vermello, máis sucio co paso dos días. Alonguei o brazo para coller o meu libro e o billete. Ela achegouse sen deixar de sorrir e preguntoume:

—¿Que di aquí, señor?

—Seguín o ritmo que marcaban os seus dediños cotrosos e lin:

—“Las me-ta-mor-fo-sis”... Publio Ovidio Nasón.

A nena rompeu a rir e exclamou:

—¡Nasón! Parece de nariz...

—É de nariz —respondín á súa agudeza—. Na familia do autor tiñan un nariz moi grande e de aí herdou o apelido.

Antes de me dar o libro aínda pasou unhas follas...

—É feo —dixo—. Non ten debuxos.

—Pero ten palabras fermosas —expliqueille.

Miroume con aqueles ollos enormes, de neón, que non me entenderan, e quixen aclararlle:

—Fala de persoas que os deuses transforman en vaca, en pedra, en burro... Pero... ¿non sabes ler?

—Non... —tatexou—, aínda non...

—¿E logo na escola...?

—Non vou —faloume moi seria—, teño moitos irmáns, moitos curmáns pequenos que coidar, moitísimos avós velliños velliños... ¿Podo quedarme co diñeiro, señor?

Sospeitei que mentía, pero pareceume simpática e asentín antes de que fuxise cos cartos e houbese de lle condonar o débito por insolvente. Non sei que maxia podía haber naquelas mans miúdas. Alí mesmo comecei a amortecer parte da miña débeda. Intuín que o pesadelo e o desacougo ían continuar, anque permanecese esperto, se persistía en ignorar a situación agochándome no descoñecemento. Recordo que o primeiro que fixen foi preguntarlle o nome.

—¿Como te chamas?

—Lola, Lola Heredia, señor.

—Non é preciso que me digas “señor”... —correxina.

—É que non sei o seu nome...

—Non importa... son un libreiro...

Calei. Distraeume outro neno miúdo, de non máis de seis anos, que nos observaba dende certa distancia mentres tiraba follas no estanque. Aquelas ondas concéntricas que provocaban na auga trouxéronme outra vez á memoria as bonecas rusas... e foi coma unha revelación. Unha grande pode engulir a unha pequena... ¡pero non a moitas asemade!

O primeireo que fixen foi facerlle señas ó cativo, que se achegou receoso. Os mocos, resesos xa, parecían formar parte da súa pel.

—¡Corre! —pedinlle—. Límpate na auga e volve.

Merqueilles cadanseu xeado e comprobei que aquelas bocas, grandes en proporción coa cara, tiñan as mesmas propiedades ca un forno arroxado. Non tardaron nin medio minuto en derretelo. Axiña souben que se trataba de nenos da rúa, de excluídos, afeitos a remexer no lixo e a soportar un vivir non mellor có dun cadeliño abandonado. Decateime de que eu só non podería cambiar o mundo, pero o mundo xa me estaba cambiando a min.

Hoxe os libreiros da miña cidade formamos unha asociación por unha infancia digna(ALID). Isto só é un exiguo grao de area, somos conscientes de que é unha onda que ha de expandirse. E se é certo que a mente humana só pode imaxinar o posible, conseguirémolo.


Fina Casalderrey

Palabras con Fondo (M): A camiseta

Mentres almorzaba lía sempre algo. Era o seu costume. Unha cunca de café con leite, unhas torradas con algo de manteiga, e uns ronseis de marmelada ás veces, ou de mel...; unhas voltas de culler ao café, que poñían algo de música a aquel silencio case ritual, e o eco temesiño dunhas páxinas de prensa diaria ou semanal que el sempre pasaba con lentitude cerimoniosa. Por detrás da xanela, que lle proporcionaba a luz precisa e madrugadora, a cerdeira do xardín lucía unha inmensa constelación de flores brancas, en certeira información de que a primavera estaba estoupando.

Non é que lese polo miúdo. Gustaba de dar unha primeira pasada rápida e logo detíñase naquelas noticias que máis lle chamaban a atención, sobre todo as que se referían a temas económicos, que era o que máis lle interesaba por mor da súa actividade profesional. Xa lle dera unha volta ao xornal naquel domingo fresco e luminoso, e agora, entre petiscada de torrada e grolo e grolo de café, repasaba a revista dominical que acompañaba o xornal. Remexía coma un autómata o café, máis por rutina que para esluír o azucre que xa estaba máis ca esluído; e co mesmo automatismo parsimonioso pasaba as follas satinadas e coloridas da revista. Non emprestaba grande atención, pois os artigos e imaxes que se sucedían eran para el dunha frivolidade que roldaba o absurdo, e non se lle ofrecía nada que lle resultase particularmente interesante; fixábase máis nos anuncios de automóbiles e de roupa ca en ningunha outra cousa. Mais, de súpeto, os seus ollos quedaron presos dunha imaxe, dunha fotografía que apareceu ante el e que o engadou coma supoñía que debía quedar engadada unha robaliza ante a senrada pendurada do extremo da cana dun pescador. Recoñecía parte daquela imaxe, recoñecía algo que fora seu e que aparecía ante a súa vista, fotografado na revista, formando parte dun dos artigos. Non se lle ocorreu pensar no pequeno que era o mundo, nin nas voltas que pode dar a vida, nin nas casualidades tan sorprendentes que ás veces acontecen. Non se lle ocorreu pensar na harmonía daquelas cores, no luxo do papel na que estaba reproducida aquela camiseta que fora súa e da que se desfixera cousa dun ano atrás. Non se ocupou de ler a miudeza da reportaxe e ignorou as circunstancias e as informacións que lle puidesen aclarar aquela coincidencia. E non se parou porque, de forma inconsciente, decatouse nun repente de que ningunha outra cousa, ningunha información adicional lle podía importar máis naquela reportaxe cá imaxe da súa camiseta e da cativa que agora a levaba e a lucía. Era unha rapariga nova, de resgos orientais, fermosa e sorridente, ben se apreciaba isto pese a que parte da súa cara aparecía difuminada, sen dúbida como sinal de respecto por manter o anonimato daquela meniña, que tamén sen dúbida era anónima para a humanidade absoluta.

Tan sequera deu en ler o título completo da reportaxe; abondáronlle as primeiras palabras para que o seu pensamento comezase a virar coma un muíño, dando voltas a golpe de lembranzas, virando a forza de incomprensións. A prostitución infantil nos países do..., ese era o inicio do título daquela reportaxe. Xa non lle fixo falta ler máis nada para sentir no ámago oculto das súas sensacións a carraxe da impotencia e a náusea do colaboracionismo. De repente naceulle un golpe de culpabilidade, unha marusía desazosa que lle invadiu todo o corpo, todo o almorzo, toda a tranquilidade, toda a primavera, todo o seu nome.

Seguramente non tería reparado demasiado na noticia se non fose pola camiseta. Aquela camiseta amarela que el recoñeceu inmediatamente na fotografía que ilustraba o artigo. Recoñeceu a súa camiseta, a camiseta que comprara dous veráns atrás e que o ano anterior metera nun lote de roupa que lle dera por xuntar para depositar nos bidóns de axuda a países do terceiro mundo. Era inconfundíbel: lisa e sen peto ningún, amarela e rechamante coma un pampillo, cunha frase peculiar escrita na parte dianteira. Fora mercada naqueles grandes almacéns, a un prezo elevado, hai que dicir, porque se trataba dunha prenda personalizada, porque a fixera exclusiva con aquela lenda, “sorría noite e día”, que el mesmo escribira no interior dunha media lúa deitada cos cornos para arriba, coa que pretendera simular unha boca sorridente. Non se trataba dunha frase moi orixinal, pero fora o único que se lle dera por escribir do seu puño e letra naquela máquina que de forma automática e por medio dunha computadora, imprimía o que se quixese en diferentes prendas de roupa que nos grandes almacéns se vendía co reclamo de “personaliza o teu vestir, fai o teu propio deseño”. E así quedara aquela camiseta optimista, sorría noite e día, coa súa caligrafía en negro intenso sobre aquel ouro de algodón.

Compráraa por capricho e axiña cansara dela, a penas tres meses de uso. No verán seguinte incluíraa naquel lote. Tiña demasiada roupa na casa, pantalóns, camisetas novas, camisolas, niquis... Librou o roupeiro dalgunhas prendas pensando en tiralas ao lixo, pero o concello acababa de colocar pola cidade aqueles bidóns. Axuda de roupa para o terceiro mundo. Todo serve. O roto repárase ou se transforma; o novo lávase e reutilízase. Aló foi a súa camiseta.

Sorría noite e día. E aquela meniña da foto sorría, de noite seguramente si; quen sabe se de día... Os beizos víanselle o suficiente para se saber que sorría, pero se non sabía a quen sorría, se ao fotógrafo que a retratara, se a quen a mergullara na indignidade máis profunda, se a quen lle había de roubar o verdadeiro sorriso que sen dúbida se enterraba nas sombras para ocultarse da amargura, tras daqueles ollos que, a pesar do neboeiro que os esborranchaba, delataban unha ollada lonxana que miraba para dentro, para o pasado, quizabes.

Sentiu toda a carraxe que se pode sentir. Toda a carraxe humana que nunca antes sentira e que nin sabía que a tiña enterrada no peito formando parte de si mesmo.

Deu outra volta á culler e algo de café se verqueu polo prato. Daquela maldiciu, maldiciu a hora en que escribira aquela frase, maldiciu en silencio a cantos miraron e se fixaron naquela lenda escrita na camiseta aínda que non fose comprendida, maldiciu a aqueles que sorriran diante daquela frase que insultaba á humanidade no suave releve do peito incipiente e volcánico da rapariga. Maldiciuse a si mesmo e chorou, e chorou enriba daquela imaxe satinada, ben impresa e impecábel.

E unha bágoa, unha soa, caeu sobre a fotografía, enriba do pampillo dourado que con forma de camiseta florecía naquel corpo infantil e aldraxado. Caeu a bágoa sobre aquela fotografía e esparexeuse polas letras de tinta negra, que eran coma as guedellas dunha noite sen final, esparexeuse sobre aquela frase insultante escrita do seu puño e letra. E veu como se difuminaban as vocais e as consoantes, como desaparecía o significado daquelas palabras desafortunadas; mais non puido distinguir se era pola guerra que a bágoa lle sacaba de dentro e arrastraba consigo, ou se polas outras bágoas que enchoupaban os seus ollos, pero que non se atrevían a caer.


Antón Cortizas
Pantín, 3 de agosto do 2000

 

Palabras con Fondo (N): Século XXI

“Ninguén pon en dúbida, hoxe, a limpeza dos B-52. Destruen, pero non matan. Van directamente aos obxectivos materiais previamente seleccionados. As guerras da nosa época son rápidas e apenas causan danos colaterais”.

O Quévin entendeu axiña e traduciu as últimas palabras da voz en off que saía da pantalla por “vítimas civis”. Puxera o despertador para as tres da madrugada, pois intuía que aquela noite, os Estados Unidos, bombardearian Bagdad. Xa estaba ben de aturar o ditador, o asasino. Premera as teclas do mando polas distintas cadeas da TV: películas, concursos, futebol, flamenco, erotismo na cinco. Fixara a pantalla ali. Mentres miraba como o mozo ia espindo a rapaza, preparara a Coca-Cola con uísque, sentara no sofá (a cámara focou os dous corpos espidos, el por baixo, ela movendo o cu), botara a man á entreperna e acariñara-se. A cena era lenta. Os corpos rompian-se en detalles, primeiros planos a insinuar o sexo del (tan só apresentaban, na brancura da carne, o nacimento dos pelos rizados, negros, da pube). Despois saltaba ás tetas da rapaza, non moi grandes, como ao Quévin lle gostaban, duras, douradas, coa mamela escurecida. O Quévin movera a man e cerrara os ollos un intre. Estaba cómodo, só co pantalón do pixama. Era tan doado asi, baixar a man até ali, mesmo o pantalón para ver o seu membro teso como unha pedra. Resultaba doce, na soidade, el só, só... A nai dormia. Dera-lle dupla ración de pílulas para que non o amolase. Podia estar o Iónatan, que vivia perto do seu piso, na rua Castelao, pero non quixera. O amigo coidaba que os americanos ainda agardarian un dia ou dous para que Sadám saíse de Kuwait. E subitamente curtou-se a cena da parella roendo-se e formando unha morea desordenada de membros sobre a cama e apareceron os anúncios. O Quévin suspirou profundamente, deixou queda a man, xemeu. Bebeu Coca-Cola fresca e pasou o vaso frio polas meixelas. Cambiara de cadea e xa vira a pantalla escura e sentira a voz en off a anunciar a decisión do bombardeo. Brincara no sofá. Caira-lle, co impulso, o pantalón, e asi quedara fronte ao televisor, co sexo ainda apontando firme, os brazos ao alto e a exclamación de vitória a afogar os murmúrios xeneralizados da noite.

Na rua, un grupo de mozos e mozas camiñaba con velas acesas e unha pancarta con letras que non distinguia desde a xanela. E non era a Mírian unha das da cabeceira?. Aquilo desconcertou-no.

“Os misis Tomahaw voan rentes do chan e asi non se expoñen ás defensas antiaéreas dos iraquianos”, continuaba a dicer a voz.. No escuro, sobre unha liña de luces, aparecia outra curtando a negrura e xa unha explosión estouraba súbita. Bagdad ardia en cacharelas como nunha noite de San Xoán. O ceo de Bagdad, estrelado, imenso, e as histórias quentes das “Mil e unha noites”, os haréms das putas, as cúpulas numeorsas das mezquitas, os baños turcos... todo iso vivera nunha viaxe coa Mírian e mais o Iónatan. Fora unha gozada. Bagdad ateigado de turistas. Os nenos iraquianos pedian-lles cartos, bolígrafos, as camisetas, calquer cousa envexada. Divertia-se el vendo como o amigo comia a Mírian cos ollos. Quixo-lla pasar unha noite, mais ela negou-se alporizada. Estaba toliña por el. A parva non se decataba de que só a chamaba cando se lle poñia tesa. Pasou da batalla á cinco. A parella aparecia agora na piscina. Tiraba-se el desde o trampolin. A cámara focaba-lle o corpo atlético desde abaixo e saía del o sexo en horizontal, grande. Aos tios deben-nos elixir segundo o tamaño da picha. Ela agardaba-o e metia-se baixo a auga, e agora a toma da parella facia-se desde o fondo. O Quévin daba-lle aceleradamente á man. Podia chamar á Mírian pero tamén só se goza caralludo. Un é máis libre e corre fantasias, controla o tempo, espácia o clímax e non ten que submeter-se á compañia. Ali mesmo fodian, metidos na auga. Que noite, Iónatan. Retrasou o momento do goce a mantenta e pasou outra vez á guerra. Unha batalla dunhas horas e xa se tiña conquistado un país de atrasados. Sentia o pracer da cinco vendo como aqueles pontiños dourados salpicaban a pantalla inteira. O sexo inchado como se fose estoupar, valeirar-se como un volcán botando a lava.

“Os avións norteamericanos B-52 van acompañados polos F-15 Eagle dos británicos. Despegan dunha base aérea saudi e poñen-se en Bagdad nun momento. A baixa altura á que poden voar fai-nos praticamente invisíbeis”. E sen matar unha soa persoa. Pero parece difícil non matar a alguén se se destruen edifícios militares e campamentos camuflados. O Quévin tiña este interrogante, pero tamén pensaba que a batalla seria máis atractiva con algo de sangue en primeiro plano. E cando estaba feito un barullo emocionado entre a cinco, a batalla, a Coca-Cola e o sexo que xa non resistia a tensión de non estoupar, tamén, como unha daquelas bombas, sentiu o berro:

Quévin! Quévin!

Xa a nai se botara da cama e avanzaba polo corredor. Rapidamente fregou o membro coa friaxe do vaso e subiu o pantalón do pixama. Agardou a que aparecese. Soa non podia andar ben e camiñaba apoiando-se nas paredes. Empurrou-na para a sala do baño. Ela miraba-o con ollos amedrentados. Con dificuldade sentou sobre o retrete. Logo veu aquel cheiro a descomposto. Na fronte da vella apareceron unhas pingas de sudes. Tremaba-lle a voz cando pediu:

Limpa-me ti, anda.

El apertou os lábios e rosmou algo. Subiu-lle as bragas e apurou-na para que se metese na cama. Rompera-lle o goce, o pracer. Seguia a pantalla chea de luces e estoupidos. Na cinco só un letreiro, “Fin”. A Coca-Cola quecera. Debin-lle meter triple dose, que só o fai para foder. O sexo, flácido. Intentou poñé-lo outra vez en marcha. Que va! Era tardísimo, pero dormiria até as duas. Se o deixaba ela. Tiña que meté-la nun asilo. Mais a pensión... de que ia viver el? A voz en off despedia-se. Iraq quedara tomado, sen vítimas.


Lois Diéguez
Lugo, agosto de 2000

 

Palabras con Fondo (Ñ): Invisibles

— ...Ñ ...O ...P. A ver: Palacios... Pastor... Pereira... —o dedo da secretaria baixaba veloz polo listado de nomes que enchía as follas que tiña diante. Sentado enfronte da mesa, Miguel miraba para aquel dedo coma se, de repente, toda a súa vida futura dependese del. Finalmente, a uña vermella quedou parada enriba do que andaba a buscar. A rapaza leu con voz triunfante:

—Pérez Lestón, Miguel. É o seu nome, ¿non si? Xa lle dixen que era imposible que houbese ningunha confusión.

Miguel aínda tentou insistir; podía ser que na empresa traballase outro operario co seu mesmo nome, tampouco os seus apelidos eran tan raros. Pero a secretaria, cun aceno de impaciencia, explicoulle que todo estaba moi claro. Mentres llo dicía, miraba xa para o home que agardaba na fila detrás del, desexoso de ocupar o seu lugar.

Ergueuse e saíu da oficina. Ficou parado na beirarrúa, sen saber qué camiño coller. O que menos desexaba era ir outra ver para a súa casa, así que botou a andar sen rumbo fixo, meténdose por rúas polas que nunca transitara. Así chegou a unha pequena praza con árbores, estrañamente afastada dos ruídos da cidade. Sentou nun banco que había libre na zona da sombra. Protexido polas pólas da árbore e acariñado por unha leve brisa, recuperou o acougo necesario para repasar aquelas poucas horas que fixeran mudar a súa vida dun xeito radical.

Todo comezara pola mañá, a iso das dez e media. Acababa de erguerse e dispúñase a almorzar na sala, cando chamaron ó timbre. Era o carteiro, que traía unha carta certificada; a carta era da súa empresa, axiña recoñeceu o logotipo. Despois de que o carteiro marchou, Miguel mirou con prevención o sobre que sostiña na man; unha das cousas que aprendera na vida era a desconfiar das cousas imprevistas. ¿Como é que lle escribían da empresa? Aínda era o 24 de agosto, faltábanlle seis días para volver ó traballo. ¿Sería posible que o necesitasen antes de tempo?

Abriu o sobre. Dentro viña unha carta moi breve, asinada polo xefe do Departamento de Recursos Humanos. Nela indicáballe que, a resultas da recente fusión, a empresa debía prescindir de 218 empregados. El fora un dos elixidos, polo que o seu contrato quedaba rescindido. Debía pasar canto antes polas oficinas centrais, para facer todo o papeleo e poder cobrar a liquidación que lle correspondía.

Leu a carta con incredulidade. Levaba máis de vinteseis anos na empresa; había uns meses, o Director impuxéralle a medalla de honra por todos os seus anos de traballo ¡Non era posible, tiña que tratarse dunha confusión!

Vestírase ás présas e marchara ata as oficinas. Cando chegara, xa había unha cola formada por outros empregados na mesma situación ca el. Por fin, aquela rapaza das uñas pintadas de vermello, sen deixar de mastigar chicle en ningún momento, confirmáralle o que a carta lle poñía: estaba despedido, nunca máis traballaría nas instalacións de PROGASA.

Despois de repasar os feitos unha e outra vez, decidiu regresar á súa casa. Carme xa estaría intranquila, pois non lle deixara ningunha nota. Andou ata a parada máis próxima e agardou por un autobús que o deixase na súa rúa. Non tardou en pasar un. Ía repleto de xente, pero Miguel nin se decatou; o seu cerebro non podía deixar de pensar na nova situación que se abría na súa vida.

Xa na casa, contoulle o ocorrido á súa muller. Carme acolleu a noticia con resignación, como se fose a consecuencia lóxica dun destino irremediable.

—¿E que pensas facer agora? —preguntoulle, mentres comían.

—Non o sei —respondeu Miguel—. Supoño que terei que pasar polas oficinas do paro.

—Pero tes dereito a unha indemnización. ¿Reclamáchela?

—Na oficina xa me deron vez, teño que volver dentro de catro días. Supoño que se encargarán eles de todo o papeleo.

Unha semana despois, liquidada enteiramente a súa relación coa que xa era a súa antiga empresa, Miguel achegouse ata as oficinas do paro. Atendeuno un home novo, que lle mandou cubrir algúns impresos. Cando llos devolveu, o home examinounos con atención.

—¿Ano de nacemento, 1948? ¿Está vostede seguro? —preguntoulle, con cara de abraio.

—Pois si —contestou Miguel, amolado—. Teño agora 52 anos, así que faga vostede a conta.

—¡52 anos! Pois, con esa idade...

—¿Que lle pasa á miña idade, se o podo saber?

—Non se me altere, xa sei que vostede non ten a culpa. Pero con eses anos imos ter difícil atopar algo para vostede. ¡As empresas queren xente nova e non abuelos que xa teñen un pé na xubilación!

Miguel calou, non gañaba nada indignándose con aquel impertinente que ben podería ser o seu fillo. Eran poucas as persoas coa súa experiencia; estaba seguro de que logo había chegar algunha oferta de traballo.

Pero pasaron os días, e as semanas, e os meses. Cansou de visitar a oficina do paro, cansou de atoparse sempre coas mesmas respostas. Miraba tamén as ofertas de traballo dos xornais, pero, cando dicía a idade, en todos os lugares o despedían sen contemplacións.

Acabou pasando a maior parte do tempo na casa, porque cada vez lle resultaba máis estraño andar pola rúa. Vía aqueles homes que camiñaban apresurados coas súas carteiras, aquelas mulleres que taconeaban enérxicas coma se o mundo fose delas... e parecíanlle tan distintos e afastados coma seres doutro planeta. "Aínda que quizais", pensaba con amargura, "quen son doutro planeta son eu. Do planeta dos parados, quén sabe se xa para sempre".

* * *


Unha mañá, cando se dispuña a afeitarse no cuarto de baño, Miguel notou que lle custaba traballo ver a súa cara no espello. Refregou os ollos e volveu mirar, pero só a duras penas podía distinguir o contorno do seu rostro. Asustado, ollou para as súas mans, para o seu corpo enteiro: tampouco o vía con nitidez, tamén aparecía borroso e difuminado coma un debuxo esvaído polo paso do tempo.

"Son os ollos", pensou. "A idade non perdoa, seguro que xa empezo a ter problemas coa vista". Pero cando mirou ó seu redor e comprobou que os obxectos do baño os vía coa mesma nitidez que antes, decatouse por fin de que algo estraño lle estaba a ocorrer: non eran os seus ollos; era o seu corpo, que estaba a facerse estrañamente transparente.

Non se atreveu a contarlle nada a ninguén, nin tan sequera a Carme, aínda que tamén ela parecía afectada polo mesmo mal. Algunhas veces, descubríraa mirándoo de modo estraño, como se ela tamén estivese asustada. ¿Serían todo imaxinacións súas? ¿Estaría a tolear, despois de tanto tempo no paro? Oíra dicir que algunhas persoas acababan necesitando tratamento psiquiátrico. Pero el por dentro sentíase ben, sobre todo agora que tiña horas e horas para pensar.

Algúns días despois tivo que renderse á evidencia. Mirábase no espello, completamente espido, e só con moito traballo conseguía ver o contorno do seu corpo, unha liña difusa semellante á das pompas de xabón cando voan polo aire. Mesmo alcanzaba a ver xa os obxectos que o seu corpo debería ocultar. Imposible negalo, non podía agachalo por máis tempo: ¡o seu corpo era transparente! De seguir así, acabaría por volverse totalmente invisible.

Vestiuse ás présas e saíu á rúa. Necesitaba que lle dese o aire, precisaba atopar o acougo necesario para examinar polo miúdo o que lle estaba ocorrendo. Camiñou ata o parque da Praza Maior e sentou nun banco que viu libre. Pasados uns minutos, cando xa estaba máis sereno, escoitou unha voz que viña da súa dereita:

—Desculpe vostede, pero creo que deberiamos falar da nosa invisibilidade.

Asustado, Miguel mirou ó seu redor. Estaba só no banco, non había dúbida. ¿De onde viña logo aquela voz? ¿Atoparíase tan mal que xa oía sons imaxinarios?

—Non se asuste, home —continuou a voz—. ¿Por que non me mira con máis atención?

Entón Miguel, forzando a vista, distinguiu ó seu carón os contornos doutro home que, coma el, tamén tiña o corpo transparente. Parecía sorrir, e tendíalle unha man que, despois dalgunhas vacilacións, Miguel estreitou con ansiedade.

—Ola, eu son Luís. Benvido ó mundo dos seres invisibles. ¿Ou acaso pensabas que o teu era un caso único?

—Eu son Miguel. ¿Quen es ti? ¿Como é que a penas te vexo? —non sabía ben cómo reaccionar naquela situación—. ¿É que queres dicir con iso dos seres invisibles?

—Acouga, Miguel; xa ves que estou na mesma situación ca ti. E só quero ensinarche a mirar ó teu redor. Así descubrirás que os invisible somos moitos, ben máis dos que nunca imaxinaches.

Miguel decidiu deixarse levar por aquel home de voz calma, non tiña nada que perder. Seguindo as súas indicacións, axiña puido ver diante dos seus ollos unha realidade que ata daquela nin tan sequera fora quen de imaxinar. Andando polo parque ou polas beirarrúas, descubriu unha morea de homes e mulleres transparentes coma el. As outras persoas actuaban coma se aquel xentío invisible non existise; pero estaban aí, tan reais como a materia escura que ocupa unha boa parte do universo.

Mirou para o seu novo amigo, como agardando unha explicación para aquel raro fenómeno. Pero Luís non falou nada ata que chegaron ás portas dun importante centro comercial.

—Ti fai o mesmo ca min —díxolle. E de seguido colocouse fronte á porta, estendendo a man en actitude de pedir, a semellanza doutras persoas invisibles que estaban alí desde antes.

Miguel imitouno e tamén estendeu a man. As moitas persoas que saían do centro comercial pasaban ó seu carón, pero ningunha batía con eles. Todas os esquivaban, aínda que agachasen a cabeza para facer máis evidente que non os vían. Tan só algúns nenos pequenos os miraban con ollada clara, como avisándoos de que non para todos eran invisibles.

Despois dun tempo, Luís abandonou o lugar. Miguel marchou tras del. Agora si que necesitaba unha explicación que lle axudase a entender aqueles feitos.

—¿Aínda non o comprendes? —comentou Luís—. Toda esa xente venos, pero non nos ve. Venos, está claro, porque senón baterían contra nós. Pero non nos ven porque para eles non existimos. A súa indiferencia é a que nos fai invisibles.

—¿Por que nós? ¿Quen somos os invisibles, como ti dis?

—¿Non o adiviñas? Os parados, as mulleres, os inmigrantes, os pobres... Todos os que, como din os que dirixen isto, non entramos na categoría de "consumidores".

—¡Así que estamos condenados a non existir! —exclamou Miguel—. ¿Non che parece terrible?

—Seríao se non houbese un antídoto. Ven comigo, aínda che teño que ensinar o máis importante.

Luís botou a andar e Miguel seguiuno. Despois de atravesar unha chea de rúas, pararon diante dunha casa que, a primeira vista, non se diferenciaba das outras. Cando entraron nela, Miguel viu que alí había moitos homes e mulleres, ocupados en diferentes labores. Foi entón cando levou a maior sorpresa da súa vida: o seu corpo acababa de recuperar a consistencia que tivera noutros tempos. ¡Volvía a ser visible, e tamén Luís! ¿Que significaba todo aquelo?

—Velaquí o antídoto —díxolle o seu amigo, sorrindo—. Todas estas persoas son invisibles fóra de aquí. O que as fai visibles é o feito de estar xuntas. ¡A nosa transparencia desaparece cando nos unimos!

—Pero non podemos estar sempre xuntos —obxectou Miguel—. Cada un de nós ten a súa propia vida.

—Ben o sei, por iso precisamos unirnos todos —respondeu Luís—. ¿Entendes agora por qué te abordei no parque? É o noso traballo, descubrir as persoas transparentes que aínda están soas. E de aquí en diante será tamén o teu; necesitamos do esforzo de todos para unirnos.

Durante as horas seguintes, Miguel foi de sorpresa en sorpresa, abraiado antes tantos proxectos daqueles novos compañeiros seus. Ó anoitecer abandonou o local. Debía volver á súa casa, necesitaba contarlle a Carme todo o que lle ocorrera.

Mentres atravesaba as rúas da cidade, comprbou unha vez máis cómo as outras persoas pasaban ó seu carón sen velo, convertido de novo en home transparente. Pero agora non lle importaba. Sabía que, algún día, aquelas rúas estarían cheas de persoas coma el, e entón non terían máis remedio que reparar nelas e facerlles caso. Sorriu ó imaxinar aquela futura fervenza de homes e mulleres, unidos cóbado con cóbado, decididos a construír un mundo novo; un mundo que nunca máis condenase a ninguén á invisibilidade.


Agustín Fernández Paz

Palabras con Fondo (0): Dúas miradas

O embaixador Edelstam era un home alto e desgarbado, modestamente vestido, sen cravata, pouco dado a protocolos, polo que parecía. Estouno vendo na cidade sueca de Halmstad, nun fermoso parque xunto ó río, subido no alto dunha pequena tribuna de madeira, dando unha conferencia ó aire libre. Acababa de regresar do Chile recén tomado por Pinochet, onde desempeñara o seu último destino, e contaba cómo tivera que loitar personalmente cos militares daquel país, incluso valéndose da axuda duns fornidos compatriotas, xoves mariñeiros de paso por Valparaíso, para evitar que secuestrasen nun hospital a un enfermo que tivera que ser trasladado con urxencia desde a sede diplomática, onde estaba refuxiado.

Un grupo nutrido de cidadáns suecos asistían en silencio, cos rostros tensos pola emoción, á charla do embaixador. Este ía narrando co pulso seguro dun bon contador de historias, as peripecias nas que se vira metido nos días do golpe, só por querer salvar a un grupo de xente que lle pedira asilo. Escoitando o relato daquel home, tiven a evidencia, por primeira vez na miña vida, de que a barbarie política uniformada non respecta nin sequera os convenios internacionais que declaran as sedes diplomáticas de calquera país nun espacio inviolable. Estaba claro que Edelstam, indo máis alá daquelo que as súas obrigacións profesionais lle impuñan, acababa de salvar a vida de varios centos de homes, mulleres e nenos, poñendo en perigo a súa propia vida.

Logo, explicando a índole das mentiras que puxeran en circulación os golpistas, o embaixador dixo que estes o acusaran a el mesmo, diante do goberno sueco, de ter convertido a embaixada do seu país en Santiago de Chile nun refuxio de perigosos terroristas. Nese instante, facendo unha pausa, Edelstam dirixiu a mirada cara á primeira fila do público e sinalou coa man a un grupiño de vellos, señoras maiores e nenos, aínda pobremente vestidos, e dixo: "Aí tedes a esa xente perigosa." Sen entender nada, pois aquelas persoas aludidas non comprendían a lingua en que se falaba, durante uns segundos, mentres todos os ollos se dirixían cara a eles, deume a sensación de que pasaban por uns instantes de pánico. Aínda non tiveran tempo de cambiar, dentro das súa memoria atormentada, o mecanismo que lles permitiría distinguir en adiante entre a mirada fría dos canallas e a mirada amistosa da solidariedade.


Carlos Casares

 

Palabras con Fondo (P): Cara a un mundo novo

Pode que nos últimos cen anos o desenvolvemento das ciencias da natureza teña sido moi superior ó que tivo lugar en todo o decorrer da nosa cultura. Como tamén é certo que, ó contrario, non houbo un desenvolvemento parello, nin de lonxe, das ciencias sociais, nin das ideas de solidariedade, cooperación ou xustiza social. Pode que o mundo de hoxe se caracterice, neste sentido, por ser en certa maneira máis inxusto có de hai cen anos, como o pon de manifesto o feito ben visible da contraposición de dúas partes da Terra, unha que ten chegado a un notable desenvolvemento e outra, unha boa parte do planeta, que se mantén en situacións dunha pobreza extrema, dunha falta absoluta de horizontes a curto ou a medio plazo, no que a vida ten ben pouco de humana e moito de crueldade.

Pensamos que só a falta de sentido da solidariedade levou a esta situación, que constitúe unha vergoña humana, que dá unha imaxe moi facareña do ser humano, que pon arrepío pensar que así somos cos nosos semellantes. Porque tamén é claro que esa situación persiste por razón, en primeiro termo, dunha falta de conciencia, por desleixo, por verdadeiro egoísmo dos que poden fronte ós que nada poden nin nada contan. Pois tamén é claro que existen moitas posibilidades de enfrontar, e de moi diversas maneiras, os dramas da pobreza e do subdesenvolvemento no mundo. Porque témo-los excedentes necesarios para erradicar esa miseria, porque témo-los medios máis que suficientes para axudar a un cambio estructural neses países, porque dispomos das técnicas e das capacidades de organización que cómpren para propiciar unhas sociedades máis xustas, libres e humanas. E se non o facemos é porque os nosos centros de poder e de decisión teñen outros intereses, outras prelacións, outros obxectivos. A escravitude do voto contribúe a que haxa verdadeira escravitude en boa parte do mundo.

Por iso, pensamos que sempre é práctico tratar de influír nesas estructuras de poder e de decisión para que o cambio se produza, cambio que ten que ser, en primeiro lugar, desas estructuras mesmas. Calquera iniciativa que tenda a ese cambio, pequena ou grande, debe ser ben acollida, afortalada e axudada.

Sen dúbida que un dos grandes desafíos deste milenio é o de chegar a unha solidariedade global, ó potenciamento e desenvolvemento dun mundo que agora vive na escravitude, dun mundo que hoxe por hoxe é a vergoña máis lancinante que pesa sobre todos nós. Pero xusto neste mundo globalizado cómpre estar moi atentos para que algunhas sociedades como a galega, por exemplo, non sexan trituradas e desaparezan. Pois a globalización tanto pode ser boa como ser catastrófica e asoballante. Por iso, a globalización tanto pode axudar como destruír. De aí que para nós, aquí en Galicia, sexa tan importante tomar conciencia dese dobre feito, é dicir, da ameaza de total esbarrullamento da nosa sociedade e, á par, das posibilidades que a mesma globalización pode deparar. ¿Decatámonos ben da larganza e amplitude de posibilidades que isto realmente significa?

Se fomos quen de chegar ós adiantos que sabemos no tocante ás ciencias da natureza, ¿por qué non imos selo para o desenvolvemento das ideas de solidariedade e chegar a un desenvolvemento das ciencias e valores sociais semellante ó que se logrou das ciencias da natureza?. Se o século XX foi o do desenvolvemento espectacular destas, o século XXI ten que ser, porque mesmo sería unha vergoña que non o fose, o dun parello e espectacular desenvolvemento das ciencias sociais, e con elas, das ideas de solidariedade, xustiza social, cooperación internacional, etc.. de maneira que estes conceptos cheguen a ser valores sociais comúns, conformadores das nosas mentalidades e da nosa conducta. Que así sexa e que todos o vexamos.


Xosé Luís Franco Grande

Palabras con Fondo (Q): E ela seguiu

Quixo saír do escondedoiro. E, sen pensalo moito, saíu da lama. Os horrores da traxedia non foron quen de detela. Ulía a morto. A mortos supervivintes e a mortos literalmente mortos. Seguiu a camiñar sen rumbo coa barbarie nas costas. A cidade, devastada. As casas derruídas convertéranse en esqueletos de ladrillo que ollan cunha tristura mergullada na impotencia. E ela seguiu paseniño, cuberta a cabeza cun pano sen cor, envolta nun chaquetón de cadros, levando unha bolsa na man esquerda e apoiando a súa tristura nun caxato.

Atrás ficaban ruídos enxordecedores, as pisaduras das botas negras cheas de po duns homes que perderan o sentido cinguindo os corpos fríos das metralletas.

Atrás ficaban moreas de seres humanos tralos aramados coas súas vidas hipotecadas pola miseria, polo medo, pola incerteza.

Atrás ficaban os soños perdidos desas xentes humildes que noutrora desexaran vivir simplemente coa liberdade enchendo de aire os seus pulmóns inocentes.

E ela seguiu pola rúa, avanzando pola vía dun tranvía que fora símbolo das viaxes de ida e volta, que levaba e traía ós homes e ás mulleres dos seus traballos cotiáns. Un símbolo máis dunha rutina axexada que rematou por estralar.

E ela seguiu cos seus pasos curtos, imbuída de canseira, salaiando no silencio dos terrores apagados, sen saber cara a onde se dirixía. Pero ela non fuxía de ninguén. Xa vivira moitos anos anegada no desespero dos que se senten vixiados. Ela e a súa xente. E quén sabe se, agora, na súa andaina levaba a esperanza -inxenua ou non- de atopar esa man solidaria que un día lle parecera ver ó lonxe. Unha man que, quizais, aínda existía. Esa man descoñecida que estaba a agardar por ela, uns pasos antes da liña do horizonte. Esa man capaz de trocar a dor e maila atrocidade por unha paisaxe máis limpa onde a xente volvese a respirar.


Antonio García Teijeiro

 

Palabras con Fondo (R): Ascensor con fronteiras

Para Baye Abdou Sylla;
para Bene, onde queira que estea.
E para os meus fillos.


Rastrexa-la conciencia é un labor ingrato, e o resultado sempre deita un saldo altamente insatisfactorio cando remáta-la xornada laboral e te miras no espello. É daquela cando te decatas de que o traballo non é a necesidade imperiosa de sobrevivir, senón máis ben a coartada para escapar de ti e do mundo.

A esta conclusión cheguei malia disfrutar dunha vida profesional en plenitude: son unha arquitecta convencida e seducida pola miña ocupación, que imbrico no resto das actividades como unha parte esencial da miña existencia, como un labor de dimensión social ó que aplica-la miña creatividade. Ata fixen do meu fogar un estudio. Se cadra ese é o cerne da incerteza que me asalta dende aquel día.

Vivo no ático dun edificio de oficinas. No ascensor coincido a cada paso con toda caste de xente, de modo que xa nada me sorprende no colorario humano do mundo da xestión, ou tal vez sexa porque ando á miña. Gústame a idea de vivir no meu estudio, de habitar nun espacio alleo ás singularidades domésticas dos veciños. É nesa paz urbanícola onde disfruto a complicidade do meu fillo: quero pensar que trala súa incipiente rebeldía de once anos hai un fondo mesto e sensitivo que nos une e que toma corpo na realización das súas maquetas, miniatura dos meus proxectos. Calquera podería pensar que son unha misántropa insolidaria, pero nada hai diso: teño ducias de amigos que me visitan e, doutra parte, son membro de varias ONGs de axuda ó terceiro mundo e protección do medioambiente. É só que me gusta preserva-la miña privacidade á marxe dos clientes da perruquería, dos do avogado e dunha interminable peregrinación ás consultas médicas. Non obstante, aquela tarde algo me debeu chama-la atención.

Volvía eu co meu fillo dun acto contra a explotación infantil e os meus ollos toparon coa figura dun home negro. Quizais me sorprendeu que non carrexase unha bolsa de pins, pulseiras e CDs, ou o feito insólito de pasear mirando os carteis anunciadores. Cando entramos no portal, xa el esperaba o ascensor. Vencín o abraio, recriminándome ese asomo de medo racial, de exclusión do inagardado, e vestín o traxe da conciencia social: atopábame diante doutro dos centos de usuarios do meu ascensor e este, previsiblemente, demandaba dedicación. En efecto, chegados onda el preguntou onde era que alugaban un piso e eu, co mesmo sorriso que el me dirixía, confesei a miña ignorancia.

Tal vez foi o feito diferencial de ser el doutra raza, ou a amabilidade coa que me falaba, ou a mala conciencia da miña propia sorpresa ó topalo no portal. O caso é que me brindei a acompañalo ó enderezo que el levaba, sen esperanza ningunha de que a xestión dese bos resultados. Na viaxe en ascensor intercambiamos vagas cortesías e atentas observacións. Tres poderosas raias a cada lado do nariz, coma a rabuñadura dun enorme gato, permitíronme deducir unha orixe tribal. O acento xa delatara a procedencia africana.

-¿Vés de fóra?

-Si, de Senegal –recoñecín que dixo, a pesar da pronuncia- ¿Ti es de aquí?

-Si, son.

-¡Que simpática!

Como era de prever, a oficina xa pechara, pero aínda procuramos información na consulta do pediatra, que nos deixou como estabamos. Vino quedar confundido fronte á placa dunha porta pechada e despedímonos del. Valorei a posibilidade de invitalo a unha conversa tomando café, pero pareceume improcedente, de modo que subín á casa, onde me agardaba a batería de preguntas sobre o sucedido que o rapaz me reservara. Gustoume a natural implicación coa que se refería ó caso, a súa fascinada curiosidade polas tres marcas do rostro.

Sei que todo o que ocorreu naqueles días veu forzado pola situación de desacougo que carrexara a construcción que tiña entre mans. De feito, a elaboración dos planos vírase retrasada pola incomprensible demora do meu deliñante, sempre ausente. A proximidade das vacacións e probas abondas de incompetencia e desidia mantíñanme nun estado de inquedanza, como presaxio de males maiores, do que só me salvaba o meu absoluto control de min mesma. Doutro modo, a obsesiva alinsistencia do meu fillo verbo de peircings, pendentes e tatuaxes –ignoro qué seducción exerce ese afán de distingui-lo corpo entre os rapaces- tería sido a mecha que fixese estoupa-lo noso illó de calma e camaradería en torno á miña mesa do estudio e á súa maqueta.

Volvín ver aquel home ó día seguinte, e ó outro máis. A cordialidade do primeiro encontro permitiume saber que tramitaba o aluguer dun piso para el e mais outros tres compañeiros, o que o obrigaba a facer viaxes de interminable rutina burocrática á axencia do noveno para satisfacer non souben ben qué esixencias administrativas. Polas preguntas do neno, inocentes e ó parecer certeiras, colixín que malia o permiso de residencia lle cumpría un contrato laboral que avalase a súa condición de inquilino solvente. Naquel momento pensei ofrecerme para axudalo cos papeis ou mesmo para orientalo na elección coa miña experiencia en habitabilidade e lexislación de vivenda. Pero a impaciencia que me mantiña en vilo era máis forte. Despois de todo, ninguén me dera vela no enterro, e mesmo podía sentirse violento coa miña intrusión. Ou iso coidei. Non obstante, gabei moi cortesmente a súa determinación. Pensei preguntarlle pola súa formación, pero considerei que podería sentirse en certa desventaxe co intercambio de datos persoais, e non quería que interpretase a miña cordialidade como un interese ambiguo. E calei.

Tomei libre o serán seguinte. Fomos ó cine e vagamos polos itinerarios dos paseantes, curiosenado entre as mantas nas que vendedores ventureiros expoñían pulseiras, CDs de foulards.

-¡Ola-neno-ollos-grande!

Xunta dun enorme e sorrinte mercader, o home da cara raiada chocaba os cinco que lle estendía meu fillo.

-¿Mancoute un león?

-Non, é tatuaxe.

-Eu tamén vou facer unha tatuaxe.

Naquel momento, non souben se me sentía irritada polo encontro fóra do protocolo adoito ou polo estímulo que aquelas marcas significaban para o tema de discordia.

-Na miña tribo debes medrar para estas marcas. Na tribo áhusa poñémolas cando somos grandes. Elas doen. Falan do noso valor e da nosa familia. Coma un nome. Eu son Yéli, e o nome da miña familia é Iop. ¿Cómo te chamas?

Nin sequera estas palabras, que quitaban ferro á descuberta do prohibido, conseguiron relaxarme, porque resultaba evidente que o cativo establecera un fío especial de comunicación con aquel home inusual. O neno presentouse e presentoume, falou con orgullo das súas maquetas que reproducían as miñas construccións, e así foi como descubrimos que Yéli realizara estudios de deliñación no seu país, aínda que as súas aspiracións no noso se circunscribían a un contrato como albanel.

-¡É deliñante! Podería traballar contigo, e habíao facer mellor ca Bermúdez. ¿Virás ve-las miñas maquetas? ¿Mamá, poderá vir?

-Un día, si.

Sen dúbida era a tensión daqueles días a que produciu a crecente incomodidade, mesmo a frialdade que non deu disimulado o sorriso. Evidentemente, non teño nada en contra da inmigración -mesmo pertenzo a unha organización de axuda-, e non cabe dúbida de que esa era a ocasión que de seguro el soñaba, a que eu mesa desexara para calquera. Pero molestábame a familiaridade que se ía tecendo arredor daquel encontro. Detestaba transmitir daquel modo unha imaxe de desapego, peroasí a todo a despedida foi abrupta. Foi a derradeira vez que vin a Yéli Iop, pero aínda había agardar uns días para saber del.

Aquela tarde de agosto fora aciaga. A conclusión do proxecto que levaba entre mans mantíñame encadeada á mesa de traballo, atormentada pola tensa discusión co meu deliñante, que anticipara as súas vacacións por consenso unilateral. Na sombra da terraza, o neno encolaba sebes sintéticas en torno á súa vivenda. A canícula e o desacougo premíanme o peito, e só a evidencia doutra tormenta aínda máis estrondosa cá que se ventaba no aire tirou de min para o exterior. Pola terraza tamén aberta do noveno chegaba a voz displicente do xestor: un contrato laboral en vintecatro horas; xa tiña outro inquilino apalabrado. De socato, recoñecín tamén ó interlocutor: o acento e a impericia sintáctica, a desesperación, incidiron no meu cerebro ó tempo que notaba na caluga a presión da mirada do rapaz. Yéli precisaba o aval dun traballo; eu precisaba un deliñante. Necesidades recíprocas. Daquela pensei en baixar e facer de mediadora, arriscarme a traelo para o maldito proxecto. Pero reparei en que nada me chamaba a unha intrusión unha conversa privada, e ignoraba por completo a competencia de Yéli en temas profesionais. Claro que me sentía incómoda fronte a aquela situación, e precisaba de forma urxente un axudante. Mais, ¡como presentarme no piso de abaixo xustificando un encontro casual! A discusión cortouse de súpeto e oín bate-la porta. Se baixaba, aínda o daría colldo. Pero non atinaba coa fórmula que me permitise ofrecerlle unha solución non paternalista. Ocorréuseme que tamén el transixiría co suposto proteccionismo, pero eu tiña dúbidas de conciencia. O silencio fíxose nas escaleiras e durante uns segundos valorei satisfactoriamente a miña arroutada solidaria, pero un temor que non sabería explicar me mantivo inmóbil. Cando escoitei o ascensor aínda imaxinei o sorriso de Yéli fronte á proposta, o orgullo do meu neno; mesmo a acollida da iniciativa entre o eu frupo “sen fronteiras”. Fantaseei varios minutos máis, á fin dos cales calculei que xa Yéli saíra polo portal, que non o daría alcanzado. Invadíame o desacougo pola miña demora irracional, e daquela fiquei abraiada, paralizada de novo pero esta vez polo fresco tacto da brisa traidora que viña do Sul. Imposible actuar, pensei. Mellor esquecelo todo, acepta-los erros.

Aspirei o recendo tormentoso que viña da praia, levei a imaxinación ó descanso dos corpos sobre a area e dei a volta. O rapaz seguía alí, fronte á maqueta, peroaxiña baixou a mirada vergoñenta e triste.

Nunca soubemos máis de Yéli. Doutra banda, o meu proxecto retrasouse ata inicios do outono, e por algunha razón meu fillo non deu rematado a súa construcción. Agora, cando subo con el no ascensor, topamos con velliños que acoden ó médico, e con outra xente común e estraña que vai resolver quen sabe que asuntos. Non sei polo que, pero con frecuencia é daquela cando quero ignorar ó resto e pregúntolle cando escomeza a nova maqueta. El responde que un destes días, pero sei que me esquiva mentres olla a imaxe dos velliños reflectida no espello do ascensor.


Silvia Gaspar

 

Palabras con Fondo (S): Estrañeza numérica

Seis meses despois, no xuízo, admiraríase o
tribunal da precisión contable do informe do fiscal e
da acusación particular. Iria levara o apuntamento con
minucia: 43 actos. Matemático. O seu cuñado Rafael é,
en cambio, un desastre nos números. Debe repasar
continuamente a lista para acordarse das sintonías:
74, Rt portuguesa; 71, RAI; 66, Tv catalana. Zapping
de parte a parte dunha serie de cifras encanto se
deita a sogra cun bocexo, a parenta cunha tímida
reprobación da súa cisma de trasnoitar pasmado diante
do aparato, os dous pequenos cunha perrencha pola
obriga de enviar a cunca de leite fervido. “Cóntalles
un conto”, suxire a esposa con ton levantadizo, pero
el non se arrisca a avivalos. Sabe que, aínda ben non
os acoche a súa nai, han de ir con Pedro-chosco sen
completar o Jesusito de mi vida. Xa se encargou de
cansalos toda a tarde, de inventar xogos mazadores.

Coa sogra non hai caso, pois topenexa pondo o
camisón e axiña avisa con roncaduras que estremecen a
casa. Subsiste o problema da súa muller, que se
desvela ás veces, sobre todo cando compra revistas do
corazón. Máis dun serao tivo que ir á cama amolado,
vendo que non se apagaba a fenda de luz por baixo da
porta do cuarto matrimonial. Pensa nas últimas
noticias de sociedade, e non atopa eventos que
xustifiquen a insomnia. A familia real británica
declarou unha tregua, non hai embarazos famosos á
vista e xa asenta a poeira levantada polo pene
exhibicionista do conde Lecquio. Este episodio
estragoulle sesións nocturnas, obrigándoo a comparecer
no leito para cumprir co débito esixido pola lexítima,
humillado ademais polo cotexo dos seus atributos cos
do conde ignóbil.

Baixa o volume do televisor ao mínimo, axita as
pedras no copo de whisky e arrebóllase na farrapeira.
Iria dalle un couce para que faga sitio e lle deixe
armar o sofá-cama. A súa cuñada mora con eles desde o
Natal. Veu no mesmo lote da sogra e ocupou a saliña á
hora de durmir, privándoo de seguir endeica as tantas
o Calcio e a NBA; vedándolle, nun principio, os filmes
saídos que emiten de madrugada. Ata que gañou
confianza.

A rapariga tende os lenzos sen sometelos, é
bastante desleixada nas angueiras domésticas, moi
diferente da súa irmá maior, que fai a cama semellante
a un sobrescrito e non consente manobras que alboroten
as roupas.
-¿Bótoche? –cochicha Rafael, ao vela regresar do baño,
coa melena escura á solta sobre a camisola albiceleste
do Compos.
-Bebo do teu copo –responde cun abalo de cabeza,
xostregándolle a cara cos seus guedellos.

Mentres ela bebe, pusando os labios grosos no bafo
do vidro, Rafael acaríñalle a canela lisa como un
seixo de río, prefectamente depilada. Escala ata
apalpar meiguices veladas somente pola camisola número
dez, o dorsal de Fabiano Soares. “Con los colores azul
y blanco venceréis”, cantaruxa mentalmente, e imaxina
espido ao interior esquerdo da equipa, striker
corricando ante quince mil siareiros. Constata así
mesmo a delgadeza da moza, non imputable a anorexia
senón a un activismo esaxerado da tiroide. A irmá era
tamén esbelta cando tiña os seus anos dezasete. Pero
non se entregaba. Administrara as partes da súa
anatomía con pericia de carniceiro. Foille dando a
proba, taxándolle o contacto carnal por estaciós e
anos de noivado: xarrete, faldra, bife...así endeica a
lúa de mel no parador de Portomarín.

Iria reacciona aos aloumiños enroscándose na súa
mao, como un miquiño, e de súpeto brinca ao leito
enroupándose entre lenzos. Rafael ensaia unha táboa
ximnástica, para desfacerse das calzas, e volve a
vista á porta do seu cuarto. Non brilla a liña de luz
no resquicio inferior. A súa esposa estará soñando cos
ollos de Paul Newman. Ela lembra os soños na vixilia e
ten o fastidioso costume de contalos. Aguza o ouvido
para captar algún sinal de alarma, pero os roncos da
sogra sufocan incluso o troupeleo da lavadora dos
viciños, conás que por beneficiarse da tarifa nocturna
acenden os electrodomésticos a hora intempestiva.

Retira os cobertores e, erguendo as pernas da
cuñada, como se fai cun nené ao cambiarlle os cueiros,
coloca debaixo un pano estendido. Evita deixar pistas
incriminatorias no sofá elixido persoalmente pola súa
muller, un capricho de certa viaxe a Portugal. Iria
desfaise da camisola e, dalgunha parte, talvez de
entre as follas do romance de amor que está a ler,
tira a goma que el mesmo puxo como condición. Os
romances rosas podían tentala cun expediente radical,
coa preñez e a chantaxe. Pintoulle moi negras as dores
do parto, por un siescaso.

“Agustiño”, dise, e, sen embargo, o asalto remata
no intervalo dun corte publicitario. Acelerouno a
lingua da súa compañeira, embrullada nos catro pelos
que lle sombrean o peito. A saber quén lle terá
ensinado esas malicias.

Quero que me queiras moito –rosma Iria en mal
momento-. Se non deixas á miña irmá, denúnciote. Xa
vai para corenta e tres veces que me sobas.

Fica coa mente en negro, con ese condenado puntiño
vermello da pantalla ao derramarse un canal do
satélite. Recúa de golpe escapando á aperta, temeroso
de chamoscarse nas radiaciós que lle receitaron á
rapaza para inhibir o bocio.

Meses despois, no xuízo, admiraríase o tribunal da
precisisón contable do informe do fiscal e da
acusación particular.


Bieito Iglesias

Palabras con Fondo (T): Traballar

Traballar é a esencia do ser humano. Claro, Marx, tal e como ti o tiñas na cabeza podería chegar a entendelo. Pero agora, aquí, rodeado de mortos de fame de mortas en vida de lama enferma de ouriños mesturados con sangue podrecida, rodeado deste enorme cacho de mundo, esencia, ser humano, son palabras que non teño o luxo de poder atesourar moi a miúdo nas neuronas cansas.

Traballo. ¿Por que cheguei aquí? ¿Como e cando deixei toda aquela teoría baleira? ¿Como, cando, por que abandonei a vida aparentemente limpa e clara da comida diaria tan quente, da nómina con extras, dos paseos polos parques de cemento e árbores inexpresivos, do pan aos patos perdidos?

Lembro entre brumas ao cómico rindo na tele, facendo mil caralladas, lembro que eu non ría. Lembro aquela película de aventuras e efectos especiais hollywood ao grande, os ouhs da xente, eu calaba. Lembro aqueles mitins na época de eleccións, si, lembro que rin un pouco naqueles dous que tan ben mentían.

Creo que foi a partir de entón que comecei a ter aquela suor. Suaba. Suaba frío, suor de pánico, de quen está a perder o norte, o sentido da vida, a escasa harmonía.

O apartamento coqueto resultábame agora noxento, baleiro cheo de tantas cousas supostamente bonitas, caras. Caro e baleiro. Por iso merquei aquel mono. Extravagancia de perdido. Pode ser. Pero eu víame nos seus ollos e el fitaba a súa vista nos meus e semellabamos unha parella escrutando un pasado en común.

Paseaba con el polas rúas da cidade, a xente miraba, os coches pitaban. Risos fáciles. Cando ía á oficina el quedaba no apartamento mirando a tele. E eu non daba explicacións, nin tan sequera á subdirectora que tan interesada estaba na miña mascota. Eu traballaba maquinal e roto.

Cando volvía, alí estaba el. Volvía a cabeza cando me escoitaba entrar, e de novo cruzabamos as miradas. De seguido el retornaba á súa obsesiva visión da pantalla. E foi así como comezamos a ver a tele xuntos. E foi así, que o mono comezou a amosar xestos de aprobación ou desaprobación ante o que vía. E foi así como se fixo dono do mando a distancia e teimaba en poñer sempre aquelas salvaxes imaxes dos inocentes morrendo cada día nun sitio preciso ou impreciso de África, acoitelados, soterrados en vida, e aquelas das empapadas meniñas de Centroamérica, as súas lindas e tristes caras e o mono meneaba a cabeza, anoxado e sons guturais, e máis miseria inhumana, as mulleres degoladas nun Oriente que agarda a redención divina, as mulleres maltratadas, violadas, esnaquizadas nun Occidente que mira ao ceo dun deus bendito, e o mono, hábil mono, endiañado amado mono, preme o botón do mando e alá imos ao canal da bolsa, fantástica televisión satélite, e ves aquelas frechas subindo e baixando, e todos aqueles gráficos con liñas crebadas, o xogo virtual dos cartos que teñen os que mercan a roupa do canal estilo, os de millonarios concursos, os que lle dan á pelota no partido codificado nun domingo amargo, eu, eu, eu podo ver o partido en aberto porque teño cartos, mono, mono, teño cartos e estou morto de traballar, traballar como unha máquina do inferno, estou morto de tanto que me ensinas morte inútil, non, non máis, iso lle dicía, iso lle berraba e el asentía e calaba asentía e calaba e apagou a tele, pousou o mando no chan, abriu a porta do apartamento e marchou.

Non podo precisar cantos días chorei, cantos días tremín. A dor sempre é imprecisa, subxectiva, pero é dor. O silencio cubría todo menos a miña parva cabeza. Non son valente, pero era morrer así ou doutro xeito. Optei por doutro xeito.

A liquidación polos anos na empresa. Liquidación. Se nos detiveramos nas palabras non necesitariamos monos que veñan á casa para que vexamos o mundo en caixas de cores.

Aeroporto. Calquera destino, porque en todos está o que buscas. O sufrimento inxusto de quen non fixo nada máis e nada menos que nacer. Ese é o seu pecado e a penitencia é tan dura que os infernos que nos contan dende os púlpitos son paraísos de turistas privilexiados.

Aquí estou agora. Así cheguei. A este cacho de mundo enfermo e inxusto. Aquí aprendín a salvar vidas mentres salvaba a miña propia. Aprendín a ver a morte en directo, impotente, desesperado.

Escoito berros, escoito palabras agradecidas. Son o misioneiro laico traído polo mono que case todos esquecemos. Xa dixen que non son valente. Isto só é morrer doutro xeito.

Ás veces volve a suor. Sobre todo cando alguén me di que son solidario. Porque entón a cabeza cansa barrena sobre o egoísmo e a ganancia persoal, e na suposta balanza eu gaño moito, moito máis do que poida dar. ¿Solidario? Non. Outro xeito de morrer, pouco a pouco, rodeado dos que nada teñen, descoñecedores de efectos especiais e ouhs en salas con asentos numerados, descoñecedores de comidas quentes restaurantes con varios garfos, hoteis con estrelas douradas balnearios con iacusis e lagoas aromáticas antiestrés, descoñecedores da fodida civilización que tanto nos dá que nolo quita todo, todo, todo o que poderiamos ter sido: seres humanos.

Seco a fronte do neno desnutrido, con febre, seco a miña tamén, deserto desesperanzado a pesar de todo. Outro xeito de morrer.

¿Pode cambiar o mundo? Non sei, o meu cambiou. Hoxe estoupou outra mina mentres levaba ao neno osudo ao campamento do imposible, os seus anacos son outra imaxe de rabia na retina, a miña perna alí tirada é só unha ferida. Unha pequena perda entre tanta loucura.

Gústame a pata de pao. Gústame ser pirata loitador dos que nada piden, nada teñen, lémbranme ao meu amado mono. Lémbrame todo isto que a vida está chea de beleza e verdade, xustamente cando nada tes, nada pides.

Pero doe. Doe subxectiva e imprecisamente. Podería dicir: “doe moito”, pero quen son eu, aquí, precisamente aquí, para ter a desvergonza de pronunciar tal frase. Así que calo, no interior dun círculo feito por risos sinceros de nenas e nenos, nais e pais que presinten a morte próxima, en cada curruncho, a cada segundo que pasa, pero sorrín amables ao seu egoísta patapao que os ama. Porque amo. Amo e agardo que este amor que me cambiou, que me salvou a vida chegue algún día aos despachos aos bancos aos papas aiatolas gurús relixiosos aos militares alta gradación enlouquecidos aos impasibles todos cada un ao seu que fixeron fixemos onte hoxe mañá este monstro inxusto e aldraxante. Mundo. Submundo. A besta humana devora sen conciencia. Psicópatas de salón, psicópatas tantas e tantos na acción e omisión. Oxalá atopedes un mono, milleiros de monos que vos abran os ollos, a mente, o que quede. Morremos traendo morte. Calamos e os berros de fame entran polas ventás. Xordos, mudos, cegos, deixamos pasar os días, ata o derradeiro, e nada cambia porque así son as cousas e isto é o que hai.

Súo, egoísta amante. Hoxe perdín un ollo pola metralla. Cada día son máis pirata. Felicidade absurda. Penso, se queredes inocentemente, que estou do lado dos bos. A verdade é que nin tempo teñen para seren malos. Malos de maldade fonda.

Arrasaron o campamento. Nada, non queda nada. Imos por un deserto de morte, todos xuntos, todos víctimas en busca dun refuxio que tamén será inseguro. Con auga. Auga para as nosas bocas secas.

Vin aqueles ollos, e atopei a maldade sensentido. Vin aqueles ollos e souben que todo rematara. Non haberá máis auga nas nosa bocas. Quedarán pechadas. Pechadas. Pensei no meu mono, pensei en apertar aos cativos que choraban, pensei na parva benaventuranza dos perseguidos,e pensei que sería fermoso un reino dos ceos para esta pobre xente, pensei mentres nos furaban ta ta ta ta a todos que era duro non poder crer nin tan sequera no ser humano, no becho, pensei que isto era morrer, a opción elixida, morrer doutro xeito, e á fin morrendo chorei chorei e chorei e non sentía dor física, só tristura, estoupido interno de verdade agardada, de estúpido adeus.

Sei que antes de morrer sorrín coma un pailán. Antes de morrer seco, entre brumas soñei cun mono acuático e un mundo xusto con xentes de miradas francas e palabras verdadeiras e pan e auga e calor compartida. Sorrín porque era a típica imaxe utópica, ilusión parva dun moribundo egoísta pirata.

Por favor, dádelle pan a un pato perdido. Hai tantos.

E a maldade e a loucura inhumana reinou unha vez máis. E un helicóptero da ONU sobrevoou a zona e non olla máis que unha morea de cadáveres esparexidos polo chan, nin rastro da guerrilla. ¿Chaman ao cuartel xeral? Non. Non vaia ser. Non paga a pena arriscar a vida por unha morea máis de famentos cadáveres. Eles teñen familia e unha vida por vivir. Son sensatos. Son humanos. Son coma nós. Son dos nosos. Da nosa especie. A especie elixida. Só falta saber o final da frase. Elixida ¿para que?

E a lei dos impasibles e dos chamados cordos triunfou unha vez máis. Por maioría democrática. Democrática e legal, como deus manda, perdón, como os que mandan mandan.

¿Tedes mono?


Manuel Seixas

Palabras con Fondo (U): O aseo de Gestrudis

Uns días antes de Pascua Florida chegou Gestrudis á praza de Santo Domingo. Chegou maciza, oronda e tan escura coma os soños máis deliciosos e impenetrables. Estomballouse prácida e indolente nun banzo ó pe da porta principal da igrexa -coma unha tentación que espreitase á saída do templo ós cristiáns de misa diaria- e, de súpeto, toda a praza, as rúas dos arredores, os corredores altos que comunicaban unhas casas con outras e ata as azoteas entoldadas ficaron impregnadas do aroma a femia que Gertrudis, a negra Gestrudis, desprendía. Non tardaron en agolparse ós seus pés as reas de admiradores, de jipijapa ou colombianito, de branco de fillo do pobo ou de negro lustroso de señor, de pés descalzos ou de leontina enguedellada coma unha fervenza pola pecheira abaixo. Non había diferencias nin distancias nin exclusións naquela chamada da natureza na que os ulidos do mango e da papaia madura, tamén da piña recén lograda, se mesturaban co excitante licor do desexo. Mesmo o padre Damián, máis branco desta vez pola incerteza do abismo recén aberto ós seus pés ca polo hábito dos dominicos que portaba, recuou vulnerable e aterrado, quizais por primeira vez tamén el cercado polas arañeiras do pracer que se venta coma o can venta o medo.

Pero entre todos aqueles homes arelantes e indefensos, entre aquelas mulleres sorprendidas, silenciosas, rivais desarmadas pola forza máis primaria e contaxiosa, entre todos só Sixto Montoya deu un paso adiante e, vencendo a atracción sobre o reparo, pasou unha man aspra e delicada a un tempo pola pel tersa e untuosa da negra Gestrudis. A morena esponxouse, recostou aínda máis o seu dorso impecable e espido sobre a peaña de pedra e, pechando os ollos con aceno de gata mansa e satisfeita, deixouse querer. Foi o primeiro dunha sucesión interminable de días nos que Sixto Montoya, abandonando todo labor e afección, todo medo ou rexouba, tamén calquera atisbo de incredulidade allea, se entregou en corpo e alma a admirar e atender a sensualidade feita estatua de ébano.

Ninguén a partir de entón pareceu apreciar os perfumes da negra, nin a chamada presta da femia disposta, nin sequera os zumes da froita máis delicada a aboiar polo ar. Ninguén -nin sequera o padre Damián, que entraba e saía a diario de misar en Santo Domingo- eran quen de reparar xa naquela saborosa carnalidade a rebosar sobre o chan. Só Sixto, ninguén máis ca Sixto Montoya se deixou cativar ata o desvarío. E só el foi aceptado na vivencia dun soño que era real, ou que máis ben se trataba de realidade soñada.

Pasaron as chuvias, e volveron vir. Cunha baeta de seda, Sixto Montoya enxoitaba o lombo louzán daquela á que el servía e amaba. Chegaron noticias dos desmáns dos guerrilleiros, e mesmo unha ameaza que ecoou polos televisores coa que o presidente da nación anunciaba a saída do exercito e da policía militar cara á cidade, mil veces máis violentos ca calquera furacán. Non tardaron en aparecer mortos, e entre eles, mozos coas partes queimadas e as cuncas dos ollos baleiras, a testemuñaren a ruindade que pode aniñar no máis fondo dun home armado. Armado de rifles ou de pichicata. E a cidade enteira ficou deserta, coma cando o Caribe está a piques de trousar o mar enteiro sobre a xente, e cómpre retirarse contra a espesura ata que Deus amaine.

Voaron asemade os turistas, aves de gustos evanecescentes, e a pobreza e a fame foi unha sospeita agre que penetrou coma unha cobra por debaixo das soleiras das portas máis febles. De nada serviron entón as pasadas promesas de axuda que o presidente gringo ceibara entre vertixes de cumbia e mareos de ron. Porque os moribundos son quen de prometer o ceo enteiro antes de morrer. E porque nin todo o ceo enteiro, se chegase, abondaría para satisfacer as ás raspiñeiras dos voitres.

Para colmo de males, mesmo Gabo empeorou no desterro médico no que vivía condenado, e a noticia vestiu de loito a ollada penetrante dos que agardaban coa man tendida, privados de todo, tamén do señor de Santa Clara que escribira a memoria que a todos se lles esgotaba a forza de reinventar as mañás. "Non temos salvación", sentenciou unha vella que adiviñaba o futuro no fume dos xarutos. E os presentes que a oíron abotoaron os chaleques, descubriron as cabezas con repecto á fatalidade, e gardaron un silencio sepulcral.

Só Sixto Montoya non deixou de faltar á súa cita coa morena Gestrudis nin un só día. E só el foi capaz de imaxinar a mellor das vidas no medio da peor das calamidades. Enfeitizado, baixaba e subía da casa a Santo Domingo e de Santo Domingo ó rincón guapo. E ver a negra riseira e despreocupada coma todos os días, sen un aceno de tristura que a turbase, era simplemente para el a fonte da felicidade.

Unha desas veces o médico Benavides -que tamén andaba polo corredor das ensoñacións finais, aínda que as del fosen doutra clase e cheirasen a naftalina- reparou desde a súa galería na devoción fervente daquel pobre desherdado pola contundente fermosura de Gertrudis. E sorriu ata que os ollos se lle humideceron. E pensou que, sen dúbida, a arte é coma unha petada ó corazón que chega a todos. A el que sabía de estilos e historias, de libros e autores, de ouros pasados e escouras actuais, e a aquel pobre analfabeto que nin sequera debía saber escribir o nome.

Baixou do poleiro o médico e, despois de contemplar máis de preto a admiración rendida que brillaba na ollada de Sixto Montoya, decidiu preguntarlle ó cortexador a finalidade de tanto desvelo.

Sixto Montoya fitou para el detendo unha miga o aseo que, a diario desde as vésperas da Pascua Florida, lle procuraba á fermosa Gestrudis sobre si mesma recostada. Aquela mirada era a propia da febre, da paixón e do abandono, todos por xunto e mesturados co amor máis verdadeiro.

E á fin dixo:

-Eu... ¿sabe, doutor? Só espero que algún día ela me fale.


Para Sixto Montoya, que baña a diario á Gestrudis de Botero na praza de Santo Domingo, en Cartagena de Indias.

E para Ivette Maisonet, por compartir comigo esta descuberta.


Xosé Antón Neira Cruz

Palabras con Fondo (V): O rostro do futuro

Veñen petando na porta. Están aí. O oitenta por cento da poboación mundial non coñece a electricidade, nin vai á escola, nin ten teléfono e, nunha elevada porcentaxe, pasa fame. Fame de sobrevivir. Fame que deforma o ventre dos pequenos, fotografados polas axencias internacionais, e pon unha luz opaca, impenetrable, nos ollos das nais que nos observan dende o papel cuché ou dende os apretados quince segundos do telexornal da noite. “Parecen animais”, sentinlle dicir unha vez a un xornalista en Africa. Pero están aí.

Cada cinco minutos prodúcese unha morte violenta no mundo. Morte de guerra, en conflictos perfectamente identificados. O sesenta por cento dos casos non son noticia, nin sequera aparecen nos medios, sobre todo cando se producen no continente africano, que é a meirande parte das veces. Na mercadoría internacional da información, o Terceiro Mundo non vende. Dino os programadores, os analistas do share, os traficantes de contidos. Deitada diante do televisor, a sociedade da opulencia consume espectáculo mentres o modelo de crecemento (acelerado pola desregulamentación dos mercados, a globalización e as novas tecnoloxías da comunicación) radicaliza as diferencias: os ricos cada vez máis ricos e os pobres cada día máis empobrecidos. Pero están aí.

Algunhas voces claman pola necesidade dunha nova orde internacional que, con criterios de equilibrio, estableza unhas reglas de xogo capaces de evitar a radicalización do abismo. Mais ata agora as voces claman no deserto e o abismo (obxectivamente) crece. Acosados pola desesperación, mozos e mozas, homes e mulleres, seres humanos entre dezaoito e vintecinco anos, no mellor da vida, pois os outros non teñen esa oportunidade, amoréanse na outra beira do estreito á espera de dar o salto.

Veñen dos pozos máis profundos: da Mauritania, do Senegal, do Niger, pero tamén de Casablanca, de Túnez... Ás veces tardan anos en chegar, logo de mil intermediarios. Outras, emerxen das sentinas dos cargueiros que fan a rota da Guiné ou aparecen conxelados entre as maletas dos avións nun aeroporto de Frankfurt.

¿Cantos son? Nin se sabe. Disque este verán multiplicouse por dez o número de pateras que, clandestinamente, cruzan as nove ou dez millas que separan Africa de Europa por Xibraltar. Ó amañecer, o mar deita cadáveres. Algúns son interceptados polos celadores da finca, pero outros logran pasar e, paseniñamente, aparecen logo nos campos do Maresmes, nas hortas murcianas, na minería de Leon (xunto cos polacos), nos trens de descarga de Mercamadrid, nos talleres clandestinos de costura, nas lixeiras, apañando restos, nos furos escravos das casas de puterío, nas estradas, nos tenderetes das feiras, cando non apretados en furgonetas camiño do Pirineo.

¿De que Europa falamos cando falamos de Europa? ¿De que mundo, cando falamos do mundo? Non hai futuro sen resposta axeitada a estas preguntas. Eles tamén están. No rebumbio dos macroeconomistas parece que non se vén. Os grandes números actúan coma cortinas de fume a adiar seguido a realidade. Pero están. A realidade é tozuda, empuxa, acaba sempre impoñéndose, con rostros e voces concretas, e a intelixencia (incluso o instinto de supervivencia) debería advertirnos que a súa solución é a nosa solución, a súa vida é (irremediablemente) a nosa vida.


Víctor Fernández Freixanes

Palabras con Fondo (X): A patera rosa

(Aos que sofren a inxustiza)

-Xa vai sendo hora de que veñan recollelo...

-Si, desde logo. Esta praia ultimamente dá noxo.. Non hai ningunha limpeza. Antes daba gusto, pero agora, con esta moda... ¿cómo diría eu?... esta teima...

-Moito vicio. ¡Se quedasen na súa terra! Xa temos o mercado ateigado de alfombras. ¡Fooombra! ¡Baratatooo! ¡Foooombra!

-Mira Lucho: estou segura que alí, se o buscan, teñen traballo abondo, pero púxose de moda isto de vir a España, e agora non hai quen o pare. Veñen a moreas. ¡E cómo deixan a praia! Anacos de pateras, refugallos de comida, botellas...

-E, aída por riba, ese aí. Veñen aquí a roubar postos de traballo, nada menos, ¡como se houbese tantos! Xa ves, o pobre Marcial, que non consegue choio... Se eu fose ministro, ou eso, ben... o que mande niso, poría máis gardacostas e ametrallaba. ¿Acaso non fan eles o mesmo cos nosos barcos?

-Non fai falta ametrallar, Luchiño. Para mostra un botón.

E Maripili, moza de bo ver, ao tempo que lle botaba crema protectora no lombo ao seu noivo Lucho, sinaloulle o cadáver do magrebí mecido polas suaves ondaxes da orela.

Efectivamente: refugallos de pobres galletas molladas, roupa azul dun bebe, unha botella de auga mineral sen encetar e unha cestiña de vímbio deixábense levar polo vaivén das augas, aboiando e encallando nas mouras areas ou atracando, como se de pequenas embarcacións se tratasen, entre as pernas do corpo dun mozo duns vinte anos que semellaba sorrir á morte cun aceno de xentil abraio; sen embargo as súas mans crispadas indicaban a loita da noite anterior para aferrarse a unha táboa de salvación.

-¡Mira que son tardóns os da gardacivil!

-Si. A min se me están remexendo as tripas. Ten un barrigón que parece que vai estoupar.

-Cala, cala, Lucho... Pobriño. Seguramente tragou moita auga.

-¡Qué pobriño nin que hostias! Pobriños nós, que temos que aturar estas cousas. Se queres imos a outra praia.

-Non, cari, esta é a nosa caliña, ghe, ghe... Xa sabes de qué che falo...

E os noivos olláronse no interior da súa complicidade, coa promesa das apertas e os arrumacos no lusco-fusco.

-¿Báñaste?

-Agora non. Ata que o leven de aquí eu non me movo. Pásame a revista.

-¿Esta ou o suplemento?

-O suple.

-Fíxate que cachonda está aquí a patera rosa.

-¡Ghe, ghe, ghe! ¡A pantera, cari, a pantera!

Gargalladiñas provocadas polo lapsus atroz revoaron arredor do cadáver mozo que seguía sorrindo ao infinito. Ao seu carón, dúas gaivotas roubechonas pelexaban por un anaco de pan Bimbo que xa se comercializaba en Marrocos. Na explanada situada enriba da cala aparcaba o todoterreo da garda civil, para alivio dos namorados.

Alfonso Álvarez Cáccamo

Nota.- Este breve relato está inspirado nunha fotografía publicada no suplemento dominical dun xornal galego no mes de outubro de 2000: unha parella de noivos, sentada baixo unha sombrilla, contemplan con absoluta indiferencia o corpo afogado na ribeira da praia dun tripulante dunha patera que non chegou ao seu destino.

Palabras con Fondo (Z): Zzzzzzzzzz

-ZZZZZZZZZ.

-Oia, ¿é aí o Fondo Monetario Internacional?

-Diga.

-Chamo desde a Etiopia...

-ZZZZZZZZZ.

-Oia, ¿é aí a ONU?

-Diga.

-Son unha meniña que chama desde un burdel de Thailandia.

Oia, a súa voz resúltame coñecida... ¿Vostede non...?

-ZZZZZZZZZZ.


Suso de Toro

Palabras con Fondo: Epílogo

É tempo de cooperar. Esa é a palabra clave dos nosos días. Todos e todas, dende todas as instancias, públicas e privadas, oficias e críticas. Cooperar non significa obviar o conflicto, non impide que cada quen faga unha lectura propia das súas causas e naturaleza nin tampouco avanzar na súa solución, quizáis máis lentamente do debido, pero nunha vía certa e segura, participativa e comprometida. Cooperar é internacionalismo solidario, aceptación mutua, é diálogo, é conciencia, é posta en común; sen altruísmo místico nin ansias de dominación; cooperar é o verbo dos que aspiran a configurar unha sociedade universal máis humana e sostible, globalizada por unha razón reivindicada que debe aínda someter a inxustiza.


Xulio Ríos
Director do Igadi